کوسم سلطان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ماه‌پیکر کوسم سلطان
Josephina Grassini by Le Brun, 1803.jpg
نگاره‌ای از ماه‌پیکر کوسم سلطان
والده سلطان بزرگ
تصدی ۱۶۲۳–۱۶۵۱
پیشین حلیمه سلطان
جانشین تورخان سلطان
خاصگی سلطان
تصدی ۱۶۰۵–۱۶۱۷
پیشین خندان سلطان
جانشین عایشه سلطان
سلطنت زنان
حکمرانی ۱۶۱۵–۱۶۱۷
۱۶۲۳_۱۶۴۷
۱۶۴۸_۱۶۵۱
پیشین خندان سلطان
جانشین تورخان سلطان
نایب السلطنه امپراتوری عثمانی
حکمرانی ۱۶۲۳–۱۶۳۲
۱۶۴۰–۱۶۴۷
۱۶۴۸–۱۶۵۱
پیشین ندارد
جانشین تورخان سلطان
همسر احمد یکم
فرزند(ها) پسران:
مراد چهارم
شاهزاده سلیمان
شاهزاده قاسم
شاهزاده اورخان
ابراهیم یکم
دختران:
عایشه سلطان
فاطمه سلطان
گوهرخان سلطان
خانزاده سلطان
نام کامل
دولتلو عصمتلو ماه‌پیکر کوسم والده سلطان عالیت الشان حضرتلری
خاندان خاندان عثمانی (بواسطه ازدواج)
زادروز آناستازیا
۱۵۹۰
یونان[۱][۲]
مرگ ۳ سپتامبر ۱۶۵۱ (۶۱ سال)
استانبول، امپراتوری عثمانی
خاک‌سپاری مسجد سلطان احمد، استانبول
دین و مذهب اسلام پیش تر ارتودکس مسیحی

کوسم سلطان، هم‌چنین معروف به ماه‌پیکر سلطان همسر عقد شده و محبوب سلطان احمد یکم بود. او مادر ابراهیم یکم، سلطان مراد چهارم و نامادری عثمان دوم و مادر بزرگ محمد چهارم، سلیمان دوم و احمد دوم بوده‌است.

کوسم سلطان به‌مدت نه سال نایب‌السلطنه پسرش سلطان مراد چهارم[۳]، به‌مدت سه سال نایب‌السلطنه نوه‌اش محمد چهارم بود و هم‌چنین در زمان سلطنت ابراهیم یکم پسرش تمامی ارکان حکومت و دولت را در دست داشت.

کوسم سلطان آخرین خاصگی سلطان قدرتمند و پرنفوذ در تاریخ عثمانی بود و بعد از مرگش قدرت خاصگی سلطان‌ها به‌صورت چشم‌گیری کاهش یافت.[۴] کوسم در سه دوره، به مدت ۲۸ سال والده سلطان و دو دوره نه ساله و سه ساله نایب‌السلطنه بود. کوسم سلطان زنی بود که شش دولت را دید.

زندگی‌نامه[ویرایش]

نام اصلی او آناستازیا و دختر یک کشیش یونانی بود که در سال ۱۶۰۴ توسط یک فرماندار بوسنیایی همراه با خواهرش اسیر شدند البته در برخی ازمنابع خبر از ثروتمند بودن پدر او می‌دهند. او به‌دلیل زیبایی اش مورد توجه صفیه سلطان قرار گرفت و صفیه او را خریداری کرد و به او نام ماهپیکر داد. وی در طول سلطنت احمد یکم همواره تحت پشتیبانی صفیه سلطان بود.

دوران خاصگی سلطان[ویرایش]

ماه‌پیکر، در اوایل سال ۱۶۰۵ اولین فرزندش را بدنیا آورد و به‌دلیل زیبایی مورد توجه سلطان احمد قرار گرفت و احمد وی را کوسم نامید. در سال ۱۶۰۵ مادر احمد، خندان سلطان ازدنیا رفت و مادربزرگش صفیه سلطان یک سال قبل ادرنه تبعید شده بود، به‌این دلیل کوسم بعنوان خاصگی برگزیده سلطان به‌مقام بالای حرم‌سرا دست یافت، او سپس در سال ۱۶۱۰ اداره حرم‌سرا را به‌دست گرفت و سلطنتش را آغاز کرد و نفوذش بر ارکان دولت و سپاه ینی‌چری‌ها افزایش یافت. کوسم سلطان و سلطان احمد یکم به‌صورت رسمی در سال ۱۶۱۶ با یکدیگر ازدواج کردند.

دوران تبعید به ادیرنه[ویرایش]

در اواخر سال ۱۶۱۷ سلطان احمد ازدنیا رفت، کوسم سلطان که از به‌سلطنت رسیدن عثمان و کشته شدن پسرانش ترس داشت، با قدرتش و نفوذی که بر ارکان دولت داشت، قانون سلطنت را از پدر به پسر به شاهزاده اکبر و ارشد تغییر داد و با کمک صفیه سلطان، حلیمه سلطان، مصطفی یکم برادر احمد را به‌سلطنت رساندند و کوسم همراه فرزندانش تبعید شد. مصطفی سه ماه بعد برکنار شد و عثمان دوم جانشین وی شد. عثمان تمام قدرت کوسم را گرفت و شاهزاده‌هایش را هم زندانی کرد. درسال ۱۶۲۱ عثمان با تحریک اطرافیانش دستور اعدام شاهزاده محمد را صادر کرد و این امر موجب دشمنی میان ارکان دولت و عثمان شد و او یک سال بعد از سلطنت خلع و کشته شد و دوباره مصطفی برتخت نشست، اما مصطفی به‌دلیل بیماری‌های روحی نمی‌توانست سلطنت کند و عالم سلطان، مادر مصطفی از کوسم سلطان خواست تا یکی از پسرانش را به‌ سلطنت رساند، ولی جان مصطفی حفظ شود. سرانجام در سال ۱۶۲۳ مصطفی یکم از سلطنت خلع شد و مراد چهارم، پسر کوسم سلطان جانشین سلطنت شد.

والده سلطان مقتدر[ویرایش]

(دوره اول)[ویرایش]

ماه‌پیکر کوسم والده سلطان از سال ۱۶۲۳ تا ۱۶۳۲ به‌مدت نه سال، نایب‌السلطنه پسرش مراد چهارم بود.[۵]

در سال۱۶۳۲ مراد با آرام کردن شورش‌های داخلی خود تمام زمام دولت را در دست گرفت و کوسم دیگر تنها نقش والده سلطان و ملکهٔ مادر را بر عهده گرفت و به همین دلیل دیگر در امور دولتی نفوذی نداشت و در سال ۱۶۳۸ با کشته شدن شاهزاده سلیمان و شاهزاده قاسم رابطه اش با سلطان مراد چهارم دچار اختلافات بسیاری شد اما کوسم سلطان باحفظ‌ جان پسر کوچکش ابراهیم توانست امپراتوری عثمانی را از به پایان رسیدن نجات دهد.[۶]

(دوره دوم)[ویرایش]

پس از مرگ مراد در سال ۱۶۴۰ ابراهیم یکم با کمک مادرش به سلطنت رسید. اما ابراهیم به دلیل بیماری‌های روحی تسلط کافی بر روی امور نداشت و بخاطر دخالت‌های مادر خود در امور دولت و اختلاف وی با خاصگی سلطان‌هایش در سال ۱۶۴۷ با وی دچار اختلاف شد و به فرمان ابراهیم والده اش به باغچهٔ فلوریا تبعید شد.[۵] تورخان سلطان و دیگر خاصگی‌های سلطان ابراهیم نقش اصلی را در تبعید کوسم سلطان بازی کرده‌اند. یک سال بعد در سال ۱۶۴۸ به رهبری شیخ السلام، پاشاها، سپاه ینی چیری و مردم برای برکناری سلطان ابراهیم شورش کردند و با اینکه کوسم در این شورش دستی نداشت اما فرمان برکناری پسرش را از تخت سلطنت صادر کرد و پسر شش ساله وی با نام محمد چهارم برتخت سلطنت نشست. کوسم سلطان هشت روز بعد به علت ترس بر تخت نشستن دوباره ابراهیم، دستور اعدام او را صادر کرد. کوسم گفت اگر او از بند رهایی یابد هیچ‌یک از ما جان سالم بدر نخواهیم برد.[۶]

(دوره سوم)[ویرایش]

کوسم سلطان در طول سلطنت نوه خود لقب والده سلطان بزرگ یا والده کبیر را دارا بود. وی در بین سال‌های ۱۶۴۸ تا ۱۶۵۱ به مدت سه سال نایب السلطنه نوه‌اش بود و خودش به‌تنهایی امپراتوری عثمانی را اداره می‌کرد، البته کوسم در این دوره با مشکلاتی همچون عروس خود، تورخان سلطان روبه‌رو بود.

مرگ[ویرایش]

با به تخت نشستن نوه‌اش، کوسم نایب‌السلطنه او شد زیرا تورخان سلطان مادر محمد هنوز جوان بوده و کوسم تجربه بیشتری در امور دولتی نسبت به عروس خود داشت و این امر موجب شد تا درگیری بین دو والده سلطان به‌وجود آید. در این دعوا کوسم والده کبیر تحت‌پشتیبانی سپاه‌ینی‌چری و برخی ارکان دولت و تورخان والده کوچک تحت‌پشتیبانی وزیراعظم، خواجگان حرم و سربازان دربار بود. والده بزرگ کوسم سلطان قصد داشت محمد چهارم را ازسلطنت خلع و مادر او را نیز بکشد اما یکی از خاتون‌های حرم، به‌ نام ملک خاتون، تورخان والده سلطان را از این توطئه باخبر ساخت. کوسم سلطان که قصد برکناری نوه‌اش را داشت شورشی را برپا کرد که سرانجام شکست خورد و کوسم سلطان به‌قتل رسید. گفته می‌شود که کوسم سلطان را با موهای بلندش و یا طناب پرده حرم‌سرا خفه کرده‌اند. سرانجام پیکره کوسم را به ادرنه و از آن‌جا به مسجد سلطان احمد بردند و کوسم سلطان را در مقبره همسرش دفن کردند. بعد از مرگ کوسم سلطان به او لقب والده شهید و مقتول داده شد. با مرگ او تورخان خدیجه سلطان یگانه والده سلطان و نایب‌السلطنه پسرش، سلطان محمد چهارم شد.

فرزندان[ویرایش]

ماه‌پیکر کوسم سلطان و سلطان احمد یکم صاحب ۱۰ فرزند پنج پسر و چهار دختر شدند و از بین پسرانش سلطان مراد چهارم و سلطان ابراهیم یکم به‌سلطنت رسیدند.[۶]

آثار[ویرایش]

کاروانسرای والده‌خان را در زمان مراد چهارم به دستور والده کوسم سلطان ساختند. هدف کوسم سلطان این بود که درآمد این کاروانسرا وقف مسجد چینی‌لی بشود که در اسکودار خود ساخته بود. در کتاب حدیقه‌الجوامع اثر ایوان سرایی حسین افندی نوشته شده که مسجد چینی‌لی که آن را والده‌خان ساخته‌است، درآمدش براساس وقف کاروانسرای والده‌خان بوده‌است. کوسم سلطان هم چنین خیریه‌ای بزرگ برای کمک به یتیمان و نیازمندان راه اندازی کرده بود و هزینه‌های آن را با ثروت خود پرداخت می‌کرد.

در فرهنگ عامه[ویرایش]

در سال ۲۰۱۵ سریالی به نام ماه‌پیکر، بر اساس زندگی کوسم سلطان ساخته شده که در آن برن ساعات نقش جوانی وی و همچنین نورگول یشیلچای نقش میانسالی وی را ایفا کردند.

خاصگی پیشین:
صفیه سلطان
کوسم سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت ماهپیکر کوسم خاصگی سلطان
خاصگی سلطان امپراتوری عثمانی

۱۶۱۰–۱۶۱۷

خاصگی پسین: عایشه سلطان
والده پیشین:
حلیمه سلطان
کوسم سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت ماهپیکر کوسم والده سلطان
والده سلطان امپراتوری عثمانی

۱۶۲۳–۱۶۴۸

والده پسین: تورخان خدیجه سلطان
نایبه پیشین:
-

کوسم سلطان این مقام را ایجاد کرد

کوسم سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت ماهپیکر کوسم (بویوک) والده سلطان
نایب السلطنه امپراتوری عثمانی

۱. ۱۶۲۳–۱۶۳۳

۲. ۱۶۴۰–۱۶۴۷

۳. ۱۶۴۸–۱۶۵۱

نایبه پسین: تورخان خدیجه سلطان

پانویس[ویرایش]

  1. Amila Buturović, İrvin Cemil Schick (2007). Women in the Ottoman Balkans: gender, culture and history. I.B.Tauris. p. 23. ISBN 1-84511-505-8. Kösem, who was of Greek origin. Orphaned very young, she found herself at the age of fifteen in the harem of Sultan Ahmed I. 
  2. Singh, Nagendra Kr (2000). International encyclopaedia of Islamic dynasties. Anmol Publications PVT. pp. 423–424. ISBN 81-261-0403-1. Kosem Walide or Kosem Sultan, called Mâh-Paykar (ca. 1589–1651), wife of the Ottoman Sultan Ahmad I and mother of the sultans Murad IV and Ibrahim I[q.vv.]. She was Greek by birth, and achieved power in the first place through the harem, exercising a decisive influence in the state 
  3. Sultan «اثبات نایب السلطنه بودن کوسم سلطان در دوران ابراهیم یکم در این سایت». https://tr.bywiki.com/wiki/Kösem Sultan. 
  4. https://tr.bywiki.com/wiki/Kösem Sultan و https://tr.bywiki.com/wiki/Turhan Hatice Sultan. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ https://tr.bywiki.com/wiki/Kösem Sultan. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Kösem Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بارگذاری ۲۹ اسفند ۱۳۹۵)
  7. Singh, Nagendra Kr (2000). International encyclopaedia of Islamic dynasties. Anmol Publications PVT. pp. 423–424. ISBN 81-261-0403-1. Through her beauty and intelligence, Kösem Walide was especially attractive to Ahmad I, and drew ahead of more senior wives in the palace. She bore the sultan four sons – Murad, Sulayman, Ibrahim and Kasim – and three daughters – 'A'isha, Fatima and Djawharkhan. These daughters she subsequently used to consolidate her political influence by strategic marriages to different viziers. 
  8. Singh, Nagendra Kr (2000). International encyclopaedia of Islamic dynasties. Anmol Publications PVT. pp. 423–424. ISBN 81-261-0403-1. Through her beauty and intelligence, Kösem Walide was especially attractive to Ahmad I, and drew ahead of more senior wives in the palace. She bore the sultan four sons – Murad, Sulayman, Ibrahim and Kasim – and three daughters – 'A'isha, Fatima and Djawharkhan. These daughters she subsequently used to consolidate her political influence by strategic marriages to different viziers. 
  9. Peirce, Leslie P. (1993), The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, Oxford University Press, p. 365, ISBN 0-19-508677-5 

منابع[ویرایش]