تظاهرات ۱۳۹۶ ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تظاهرات سراسری ۱۳۹۶ ایران
VOA map about 2017–18 Iranian protests.jpg
تظاهرات سراسری در مناطق مختلف ایران، دی ۱۳۹۶
تاریخ ۷ دی ۱۳۹۶ (۲۸ دسامبر ۲۰۱۷) - مداوم (19 روز)
مکان
علت‌ها
مسائل اقتصادی و مالی
  • خرج زندگی[۱۸]
  • فساد دولتی و حکومتی[۱۸]
  • بیکاری[۱۸]
  • مداخلات در کشورهای خارجی (سوریه، عراق، یمن، لبنان، فلسطین، بحرین)[۱۸]
  • استبداد دینی[۱۹]
روش‌ها
نتیجه
  • مصوبهٔ شورای شهر تهران برای تعیین یا محدود کردن مکان یا مکان‌هایی برای برگزاری اعتراضات (۱۷ دی)[۲۰][۲۱]
طرف‌های درگیری مدنی

معترضان

Emblem of Iran.svg حکومت ایران

چهره‌های شاخص
بدون ساختار رهبری
تلفات
کشته(ها) بیش از ۲۱ نفر در خیابان[۳۱]یک نفر در زندان اوین[۳۲]
جزئیات:
  • ۳ کشته در دورود لرستان توسط نیروی انتظامی در ۹ دی[۳۳][۳۴][۳۵][۳۶]
  • ۲ کشته در دورود توسط معترضان در ۱۰ دی[۳۷]
  • ۲ کشته دیگر در ایذه[۳۸]
  • ۹ نفر در استان اصفهان[۳۹]
زخمی‌ها ۱۰۰ نفر زخمی در ۱۰ دی[۲۹] و ۶ زخمی در ۹ دی[۳۰]
بازداشت‌شده

۳۷۰۰ تن[۴۰]
حدود ۲۰۰۰ تن[۴۱]
حدود ۴۰۰ نفر (نقل از صدا و سیما)[۲۹]
بیش از ۱۰۰۰ تن[۴۲][۴۳][۴۴]

جزئیات:
  • ۱۳۸ نفر (مشهد)[۴۵]
  • ۸۰ نفر (اراک)
  • ۱۰۰ نفر در ۹ دی (مرکزی)[۴۶]
  • ۴۵۰ نفر (تهران)[۴۷][۴۸]
  • ۶۰ نفر (کاشان)[۴۹]
  • ۳ نفر (مازندران)[۵۰]
  • ۱۵۰ نفر (همدان)[۴۵]
  • ۱۰ نفر (ارومیه)[۴۵]
  • ۲۰ نفر (کرج)[۴۵]

تظاهرات ۱۳۹۶ ایران مجموعه اعتراضات رهبری‌نشده و حزب‌ناگرا در سراسر ایران است[۵۱][۵۲] که از ۷ دی ۱۳۹۶ (۲۸ دسامبر ۲۰۱۷) از مشهد و شهرهای بزرگ استان خراسان آغاز شد. فراخوان شرکت در این تظاهرات که در آغاز «نه به گرانی» (پویش اعتراضات و تجمع مردمی) و اعتراض به سیاست‌های دولت حسن روحانی نامیده شد، در شبکه‌های اجتماعی انجام گرفت،[۵۳][۵۴] ابتدا با خواست‌هایی اقتصادی، علیه فساد گستردهٔ دولتی-حکومتی و میزان بالای بیکاری بود؛ اما با فراخوان‌های بیشتر، دامنهٔ همگانی آن فراتر از مشکلات اقتصادی رفت و مخالفت‌ها با نظام سیاسی ایران به‌ویژه علیه ولایت فقیه و مقام‌دار آن، علی خامنه‌ای را نیز دربرگرفت.[۵۵][۵۶][۵۷][۵۸][۵۹]

«تنفر» از جمهوری اسلامی در میان مردم یکی از عوامل اصلی این اعتراضات در نظر گرفته شده و اقدامات و شعارهای ساختارشکن و تخريبگر نشان از وجود «تنفر» دارد.[۶۰][۶۱] «نداشتن مطالبه مشخص»، «شروع حرکت از پيرامون به مرکز» از دیگر خصلت‌های این اعتراضات است.[۶۲][۶۱] از دیگر ویژگیهای مهم اين اعتراضات این است که برخلاف سالهای ۱۳۷۸ و ۱۳۸۸، اصلاح‌طلبان پشت آن نيستند.[۶۳][۶۱]

همچنین گستردگی و پراکندگی در کشور و ماهیت ضدحکومتی، از ویژگی‌های آن هستند.[۶۴] تعیین شمار معترضان امکان‌پذیر نبود.[۶۵] بر اساس گزارش‌ها تا ۱۵ دی دست کم ۱۷۰۰ تن در این اعتراض‌ها در ۹ استان و در حدود ۱۰۰ شهر ایران بازداشت شده‌اند.[۶۶] طبق گزارش جدیدتر، تا ۱۹ دی بیش از ۳۷۰۰ تن در جریان این اعتراضات بازداشت شده‌اند [۴۰].

زمینه‌ها[ویرایش]

بنظر می‌رسد افرادی از طبقه فرودست و بخشی از طبقه متوسط که نحیف‌تر و ضعیف‌تر شده‌بودند. بویژه جوانانی که از نظر اقتصادی، اجتماعی و سیاسی چشم‌انداز روشنی پیش روی خود نمی‌دیدند، خسته و ناامید از صورتبندی‌های رایج و غالب، مسیر این اعتراضات را در پیش گرفته‌باشند.[۶۷] به سختی می‌توان دریافت که معترضان به دنبال چه جایگزینی هستند و آینده مطلوب مورد نظر آنان چیست.[۶۸]

معترضین، بر خلاف اعتراضات ۸۸، بیشتر از قشر فقیر جامعه و اقشاری بودند که احساس می کنند از طرف نخبگان فاسد نادیده گرفته شده‌اند.[۶۹] در این اعتراضات نظام حاکمه ایران بر خلاف سال ۱۳۸۸ با روشنفکران و قشر متوسط شهرنشین طرف نبود، بلکه این اعتراضات از لایه‌های عمیق‌تر و گسترده‌تری نشئت می‌گرفت.[۷۰]

علیرضا نادر تحلیلگر ارشد موسسه «رَند» معتقد است: «این اعتراضات از دل مستضعفین و محرومان برخاسته است، اگرچه حضور طبقه متوسط شهرنشین نیز مشاهده می شود».[۷۱]

جامعه‌شناس مجید محمدی ۳ نظریه را پیش‌زمینهٔ این اعتراض مردمی عنوان کرده‌است: ۱. فساد ۲. وضعیت معیشتی ۳. استبداد دینی. به نظر وی اعتراض به استبداد دینی برجسته‌ترین وجه این اعتراض و فریاد نامیدی مردم ایران است؛ زیرا مردم معترض، حکومت ولایت فقیه را مصر بر حفظ وضع موجود می‌دانند، و از اصلاح آن مأیوس شده‌اند.[۱۹]

احمد توکلی اعتراضات را قابل پیش بینی و در نتیجه ۳ عامل: اتخاذ سیاست‌های خشن تعدیل صندوق بین‌المللی پول، دوم سستی و رخوت دولتی‌ها در رفع مشکلات معیشتی و نهایتاً بی‌اعتنائی به مردم و فرار از شفافیت و پاسخگوئی در قبال تصمیماتی که گرفته می‌شود می‌داند.[۷۲]

توماس اردبرینک، خبرنگار نیویورک تایمز در تهران در ۲۹ دسامبر نوشت که «این تظاهرات و اعتراضات علیه کارنامه ناکارآمد دولت حسن روحانی است… ناآرامی‌ها در شهر سه میلیونی مشهد آغاز شد، شهری که اعتراضات علیه شرایط بد اقتصادی به این وسعت در بیست سال اخیر بی‌سابقه است.»[۷۳] سردبیر روزنامهٔ خراسان نوشت که «احساس ناامیدی، تبعیض و بی‌پناهی» عامل اعتراضات بوده.[۷۴]

احمد توکلی بانک مرکزی را در جریان عملکرد صندوق مالی اعتباری ثامن مقصر می‌داند و معتقد است که نگرانی «از سوء استفادهٔ اسراییل و آمریکا از اعتراضات بحق مردم» وجود دارد.[۷۲] ولی بنیامین نتانیاهو برای مردم ایران در «پیکار شرافتمندانه برای آزادی» آرزوی موفقیت کرده و در عین حال ادعای مقامات ایران که اسرائیل را از عوامل پشت پرده به «آشوب و اغتشاش» کشیده شدن تظاهرات عنوان می‌کنند «مضحک» خوانده‌است.[۷۵]

عباس عبدی آغاز اعتراضات را نتیجهٔ «تحریک افرادی که از موسسات مالی و اعتباری غیرمجاز مبالغ هنگفتی وام گرفته و حاضر به پس دادن نبودند» می‌داند.[۷۶]

دیدگاهی از یک اقتصاددان ایرانی نیز بیان می‌دارد که بحران بانکی و ناتوانی موسسات در پس دادن پول‌های دریافت شده از سپرده‌گذاران را که منجر به اعتراضات در ۲ سال گذشته شده بود، عامل رویدادهای دی ماه است.[۷۷] همچنین از تحریم‌های اقتصادی غرب به رهبری آمریکا که از دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد شدت یافت و آثار آن بر اقتصاد ایران به عنوان یکی از زمینه‌های اعتراضات نام برده شده‌است. در این باره خبرنگار واشینگتن پست نوشته که «ما در تجزیه و تحلیل اعتراضات ایران باید به نتایج مخرب تحریم‌های اقتصادی بر یک جامعه اذعان کنیم.»[۷۸]مکس آبراهامز همسو با این دیدگاه، استاد علوم سیاسی و عضو شورای روابط خارجی آمریکا نیز نوشت که «با توجه به شورش‌های ایران، بعید می‌دانم هیچ‌وقت تا این اندازه به تحریم‌های اقتصادی به چشم راهکاری موفقیت‌آمیز نگریسته شده باشد.»[۷۹]

عبداله گنجی، مدیر مسئول روزنامه جوان نزدیک به سپاه پاسداران، ۱۲ دی در سرمقاله‌ای عوامل متعددی را مورد تحلیل قرار داد از جمله دلیل اقدامات و شعارهای ساختارشکن را «تنفر» مردم ناشی از انباشته شدن احساس تحقیر، تبعیض و فاصله طبقاتی و عملکرد اشتباه دستگاه‌های حاکمیت در رسیدگی به مشکلات عنوان کرد و اینکه رفتارهای اشتباه کسانی که «تابلوی انقلاب» را در دست دارند در کنار «ادراک‌سازی» مخالفان از عملکرد نظام برای جوانان ریشه این موضوع است و نظام باید از این به گفته وی «اغتشاشات» درس مهمی بگیرد که مشکلات و دلیل تنفر را آسیب‌شناسی و ریشه‌یابی کرده و به اصلاح آن بپردازد.[۸۰][۶۱]

با وجود تمام زمینه‌های قبلی به ویژه فساد در نظام ایران، آغاز این اعتراضات وسیع از مشهد و همزمان با دو برابر شدن قیمت تخم مرغ (پس از تنظیم و ارائه بودجه ۱۳۹۷ به مجلس) بود. از این تظاهرات با عنوان شورش گرسنگان نیز یاد شده‌است،[۸۱][۸۲][۸۳] این عنوانی‌ست که بر اساس شرایط مالی مردم یک ماه پیش از آن نیز مطرح شده بود.[۸۴]

پایگاه خبری تابناک از قول یک «استاد دانشگاه ناشناس» ادعا کرد بسیاری از افرادی که در مسیر این اعتراضات گام برمی‌دارند از فعالیت خود انگیزه ضد حکومتی نداشته‌اند و در بسیاری از موارد تنها به دنبال تخلیه هیجانات خود هستند[۸۵]. خود محسن رضایی نیز در اظهار نظری هانی طلفاح، برادرزن صدام حسین را به دست داشتن در ناآرامی‌های ایران متهم کرد.[۸۶]

رویدادهای اعتراضات[ویرایش]

۷ و ۸ دی[ویرایش]

در ۷ دی تجمع‌های اعتراضی با عنوان «نه به گرانی» گزارش شد. براساس برخی فیلم‌های انتشاریافته در شبکه‌های اجتماعی، تجمع اعتراضی در مشهد به‌دنبال واکنش نیروهای انتظامی به خشونت کشیده‌شد و مأموران برای متفرق کردن تجمع‌کنندگان از ماشین آب‌پاش و گاز اشک‌آور استفاده کردند.[۸۷] برخی از حامیان حسن روحانی می‌گویند فراخوان اولیه تجمع پنجشنبه مشهد را طرفداران ابراهیم رئیسی، رقیب حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم و متولی آستان قدس رضوی داده‌اند، اما پس از آن قشرهای دیگری به تجمع پیوسته‌اند.[۸۸] گزارش ایسنا از این تجمع بیان می‌کند که مربوط به سپرده‌گذاران برخی مؤسسات مالی و اعتباری و پدیده شاندیز در مشهد بود که «با تحریک برخی عوامل سودجو به ناآرامی کشیده شد که در پی آن نیروی انتظامی اقدام به دستگیری سرکردگان آن کرد. برخی عناصر مخل آرامش قصد سوءاستفاده از این تجمع آرام سپرده‌گذاران را داشتند که با معرفی تجمع‌کنندگان توسط نیروی انتظامی دستگیر شدند. این تجمع سرانجام پایان یافت و شرایط شهر مشهد به روال عادی بازگشت». سعید شیبانی، فرماندار نیشابور به تجمعاتی در نیشابور اشاره کرد و آن را به جنبش «نه به گرانی» وابسته دانست که میدان اصلی نیشابور برگزار شد که «مجوز نداشت و اعلام کردیم تا همشهریان نیز توجه کنند تجمعی که فراخوان آن در شبکه‌های مجازی داده شده بود، غیرقانونی است و مجوزی نگرفته ولی این تجمع شکل گرفت.» و «دستگیری صورت نگرفت و سعی شد علی‌رغم این که اطلاع‌رسانی شده بود که تجمع مجوز ندارد و غیرقانونی است… توصیه شد که متفرق شوند… با تجمع‌کنندگان حداکثر مدارا انجام شود و در کوتاه‌ترین زمان و به شکل مسالمت آمیز متفرق شوند.»[۸۹] در کاشمر، رئیس دادگستری آن دربارهٔ اعتراضات گفت که «به شدت با هنجارشکنان و برهم‌زنندگان نظم عمومی برخورد جدی می‌شود.» او از بازداشت چند نفر در آن شهرستان خبر داد.[۹۰] براساس گزارش‌ها، تجمع‌های اعتراضی روز ۸ دی در تعدادی از شهرهای ایران ازجمله کرمانشاه، رشت، اصفهان، اهواز، قم، ساری، زاهدان، قزوین، لرستان، قوچان و ساوه پس از تاریک‌شدن هوا نیز ادامه یافته‌است.[۹۱]شعارهایی از قبیل زندانی سیاسی آزاد باید گردد، یا مرگ یا آزادی، رضاشاه روحت شاد[۹۲] از تظاهرات مردم مخابره شد[۹۳] و در اهواز کار به درگیری مسلحانه کشیده شد.[۹۴][۹۵] در ساری و قائمشهر درگیری با نیروی انتظامی مداوم بود.[۹۶]

با آغاز تظاهرات سراسری از ۷ دی برخی از خبرگزاری‌ها از تجمعات ایرانیان خارج از کشور مقابل سفارت‌خانه‌های ایران خبر دادند. برخی از این خبرها حاکی از تجمع معترضان ایرانی ساکن کشورهای اروپایی بود که در روز ۸ دی‌ماه در حمایت از معترضین داخل کشور در جلوی سفارت حکومت ایران در آن کشورها دست به برپایی تظاهرات زدند.[۹۷]

۹ و ۱۰ دی[ویرایش]

گروهی از معترضان در چهارراه ولیعصر تهران، ۹ دی
ویدئویی از اعتراضات ۱۰ دی تهران که حمله به یک ون پلیس را نشان می‌دهد.

اعتراضات ۹ دی در حالی شدت گرفت که تنها چند ساعت پیش از آن تظاهرات به مناسبت سالگرد راهپیمایی ۹ دی در سال ۸۸ در تهران برگزار شده بود. گزارش‌هایی از درگیری‌ها و اعتراضات در تهران، در خیابان انقلاب و مقابل دانشگاه تهران شده‌است.[۹۸] در ورودی دانشگاه تهران نیروهای امنیتی و دانشجویان درگیر شدند و از ماشین‌های آب‌پاش برای متفرق کردن دانشجویان استفاده شد.[۹۹] و مدیرکل روابط عمومی متروی تهران، محسن محمدیان، گفت ایستگاه‌های مترو در انقلاب و ولیعصر به دلیل تجمع‌های اعتراضی و مسائل امنیتی تعطیل شدند.[۱۰۰] استانداری استان تهران شایعهٔ منع رفت‌وآمد شبانه را تکذیب کرد.[۹۹]

اعتراضات در دیگر شهرها نیز افزایش یافت؛ در ابهر تصویر سید علی خامنه‌ای پایین کشیده شد. بی‌بی‌سی فارسی گزارش‌هایی مبنی بر شلیک به معترضان و اصابت گلوله به شش تن و زخمی شدن ده‌ها تن از معترضان روبروی فرمانداری در شهرستان دورود استان لرستان خبر داد. گزارش‌ها از حمله به برخی بانک‌ها، نیروهای انتظامی و ساختمان‌های دولتی[۱۰۰] و به آتش کشیدن شهرداری ناحیهٔ ۲ تهران و سطل‌های زباله خبر می‌دهند.[۹۸] العربیه از تجمعات در شهر اهواز، در این روز خبر داد[۱۰۱] که در آن معترضین یک خودروی یگان ویژه را در اختیار گرفتند. در ملایر به دفتر امام جمعه حمله شد.[۱۰۲]

کانال آمد نیوز که در راس اطلاع‌رسانی تجمعات بود در تلگرام مسدود شد، پس از درخواست وزیر ارتباطات ایران از پاول دورف مدیر پیام‌رسان تلگرام مبنی بر اینکه که کانال‌های دعوت‌کننده به ناآرامی‌ها را ببندد و پاول دورف در پاسخ گفت که گسترش خشونت در تلگرام جرم است و کانال‌هایی که ساخت بمب دست‌ساز و استفاده از اسلحه را رواج می‌دهند، بدون در نظر گرفتن محبوبیتشان، مسدود خواهند شد.[۱۰۳] رحمانی فضلی، وزیر کشور نیز از معترضان خواست تا اقدام به درخواست مجوز کنند و از حضور در تجمعات بدون مجوز قانونی خودداری کنند.[۱۰۴]

فرمانداری تهران از دستگیری ۲۰۰ نفر در روز ۹ دی در این شهر خبر داد و معترضین را «عوامل بیگانه» معرفی کرد[۱۰۵] که به مراجع قضایی سپرده شدند. دادستان تهران نیز به نقل از دستگیرشدگان گفت که آن‌ها اعلام کردند «احساساتی» شده‌اند. وی افزود: «این که مسجد یا حسینیه را که نه نگهبان دارد و نه حفاظ؛ آن هم در ساعات نیمه شب آتش بزنند؛ یا به افراد بسیجی حمله کنند، کاملاً موید دخالت عوامل بیگانه در این وقایع و مجرمانه بودن آن است.»[۱۰۶]

در ادامه اعتراضات ایرانیان ساکن اروپا در تاریخ ۸ دی ۱۳۹۶، هم چنین در روزهای ۹ و ۱۰ دی‌ماه در ایالتهای مختلف ایالات متحده آمریکا، ایرانیان برای آنچه که «حمایت از هموطنانشان در داخل کشور» خوانده شد، دست به برپایی تظاهرات در داخل آن کشور زدند.[۹۷]

خبرگزاری‌ها گزارش کرده‌اند که ایرانیان مقیم هامبورگ آلمان از تظاهرات سراسری مردم ایران، با شعار «مرگ بر دیکتاتور» حمایت کرده‌اند. این تجمع در مقابل کنسولگری ایران صورت پذیرفته‌است. این اخبار حاکی از برگزاری تظاهرات ایرانیان مقیم خارج در چند کشور دیگر از جمله در سوئد، آمریکا، بریتانیا، ترکیه، آلمان و فرانسه بوده‌است. سرویس فارسی رسانه خبری ترکیه‌ای میکروفون‌نیوز، هدف از برگزاری این اعتراضات خارج از ایران را «حمایت از حوادث روزهای جاری در داخل ایران» گزارش کرد.[۱۰۷]

در ۱۰ دی شبکه‌های اجتماعی تلگرام و اینستاگرام به صورت موقت روی شبکه‌های تلفن همراه بسته شدند.[۱۰۸] در صبح یکشنبه ۱۰ دی برخی از رسانه‌های ایران ویدئوها و تصاویری از تجمع «علیه سیاست‌های اقتصادی دولت» در دانشگاه تهران منتشر کرده‌اند.[۱۰۹]

دامنهٔ اعتراضات ضدحکومتی روز پیش تا شب ۱۰ دی (۳۱ دسامبر) نیز ادامه داشت. در برخی شهرها از جمله تهران (نزدیکی پل کالج - تقاطع خیابان انقلاب و خیابان حافظ - گوی دانشگاه)، کرج، گوهردشت، اراک، بندرعباس، اهواز و دورود درگیری‌ها پیوستهٔ روز پیش ادامه داشته و آتش زدن و حمله به بانک‌ها، ساختمان‌های دولتی و خودروهای نیروی انتظامی گزارش شد.[۱۱۰] در تویسرکان نیروهای نظامی به مردم تیراندازی کردند.[۱۱۱]

طبق گفته‌های صدا و سیمای ایران، تنها در روز یکشنبه ۱۰ تن از معترضین کشته شدند. به گفتهٔ صدا و سیما عده‌ای از تظاهرکننده‌ها قصد تصرف مسلحانه برخی ایستگاه‌های پلیس و پایگاه‌های نظامی را داشتند که مأموران مقاومت نمودند.[۱۱۲] به گفتهٔ فرماندار دورود یکی از جانباختگان ۱۲ الی ۱۵ سال سن داشت و زیر ماشین آتش‌نشانی رفته. او افزود که این ماشین برای خاموش کردن حریق بانک اعزام شده بود و توسط معترضان به زور گرفته شده‌بود. فرماندار ایذه، از شهرهای بختیاری‌نشین خوزستان، نیز در این روز گفت که دو نفر کشته و شماری زخمی شده‌اند. وی گفت مشخص نیست که تیرانداز نیروی انتظامی بوده یا از تظاهر کنندگان است.[۱۱۳] هدایت‌الله خادمی، نماینده ایذه، «سقوط» شهر را تکذیب نمود.[۱۱۴] نماینده ایذه، همچنین افزود که اسلحه داشتن مردم در منطقه برای مأموران از قبل هم مشکل‌آفرین بوده‌است و در خانهٔ برخی از دستگیرشدگان اسلحه‌ها و بمب‌های دست‌سازی یافته‌اند.[۲۹] محمد علی نجفی شهردار تهران ضمن ابراز تاسف از رویدادها گفت خسارات اندکی به تأسیسات شهری وارد شده‌است.[۱۱۵]

۱۱ و ۱۲ دی[ویرایش]

اعتراضات ۱۱ دی/ ۱ ژانویه در برابر سفارت ایران در سوئیس.
اجتماع ۱۲ دی معترضان در برابر سفارت ایران، برلین
گروهی از معترضان در شادگان، ۱۱ دی.

در ۱۱ دی پس از پخش سخنان حسن روحانی دربارهٔ اعتراضات (پس از چهار روز سکوت) خبرگزاری‌های مختلف داخلی و خارجی از ادامه ناآرامی‌ها در شهرهای مختلف ایران خبر دادند.[۱۱۶]

بیشتر خبرگزاری‌های داخل ایران گزارش‌های مشابهی از شهرهای مختلف ایران اعم از کرج، تویسرکان، همدان، اراک، ساوه، آمل، ساری، بهشهر، شهرکرد، کرمانشاه، باغملک، قزوین، آبیک، محمدیه و نیز خرم‌دره در استان زنجان مخابره کرده‌اند که حاکی از ادامه تظاهرات در اقصی نقاط ایران است.[۱۱۶]

خبرگزاری فارس ویدئویی از آتش‌زدن خودرویی توسط یک نفر در میدان فردوسی منتشر کرد؛[۱۱۷] همچنین گزارش کرده که در کرج، تجمعات که از ساعات اولیه شب آغاز شده بود به مواجهه با نیروهای یگان ویژه انجامید. همین خبرگزاری گزارش کرده که در تویسرکان تجمعات به درگیری و شکستن شیشه‌های برخی ادارات دولتی انجامید. گزارش‌های ضد و نقیضی هم از شهر ایذه در استان خوزستان مخابره شده. معترضان در شهرهای مختلف ایران تقریباً شعارهای یکسانی علیه شخص اول مملکت و کلیت نظام می‌دادند. در برخی از شهرها از جمله در کرمانشاه معترضان، شب گذشته با مأموران درگیر شدند. در شبکه‌های اجتماعی از تظاهرات در دماوند نور آباد لرستان، شاهین شهر و لاهیجان هم تصاویری منتشر شده‌است.[۱۱۸] همچنین امامزاده‌هایی در قائمشهر،[۱۱۹] دفتر امام جمعه و حسینیه بیت العباس در کرمانشاه توسط معترضان به آتش کشیده شد.[۱۲۰]

علی‌رغم سخنان رئیس‌جمهور حسن روحانی و تلاش سران بلندپایه جمهوری اسلامی برای آرام کردن مردم معترض، درگیری‌ها میان مأموران حکومتی-نظامی و مردم معترض ادامه داشته‌است. خبرگزاری‌های داخلی و خارجی خبر از افزایش کشته‌شدگان مختلف در شهرهای ایران داده‌اند. تویسرکان در استان همدان، یکی از شهرهایی است که درگیری‌های معترضان با نظامیان در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۹۶ منجر به کشته شدن دست‌کم ۶ شهروند معترض شده‌است. براساس آمارهای صدا و سیما، این رسانه کشته شدن دست‌کم ۱۵ شهروند معترض در تظاهرات را تا شامگاه دوشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۶، تأیید کرده‌است.[۱۲۱] در ساعات پایانی ۱۱ دی ۱۳۹۶، گزارش‌هایی از درگیری‌ها و کشته و زخمی‌های بیشتر در سایر شهرستانها مخابره شد. بر اساس این گزارش‌ها از استان اصفهان، در نجف آباد، ۲ کشته و ۲ زخمی دربین نیروهای امنیتی و نظامی روی داده‌است.[۱۲۲] همچنین دست کم ۶ کشته و تعداد زیادی زخمی در شهرستان قهدریجان در پی تلاش تظاهرکنندگان برای تصرف فرمانداری این شهر گزارش شده‌است.[۱۲۱][۱۲۳] در خمینی شهر نیز ۲ تن از تظاهرکنندگان به دست نیروهای امنیتی کشته شدند.[۱۲۴]

سرویس فارسی بی‌بی‌سی، از کشته شدن دست‌کم «۹ تن» تنها در روز دوشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۶ خبر داد. این رسانه به نقل از شبکه خبر تلویزیون حکومت ایران (صدا و سیما)، خبر داد که «۶ تن» از این کشته‌شدگان تنها در شهر قهدریجان استان اصفهان بوده‌اند. خبرگزاری‌های داخل ایران به آتش کشیده‌شدن یک پاسگاه پلیس در قهدریجان توسط معترضان را تأیید کرده‌اند.[۱۲۵]

بر اساس آمار اعلام شده توسط فرمانداری تهران، تنها در روز یکشنبه حدود ۲۰۰ تن در پایتخت بازداشت شده‌اند، و معاون امنیتی انتظامی فرمانداری تهران مدعی است که ۴۰ تن از بازداشت‌شدگان در روز یکشنبه «لیدر اعتراضات» بوده‌اند.[۱۲۱]

تهران به‌عنوان پایتخت سیاسی ایران، دارای فضای امنیتی شد و مأموران پلیس ضد شورش در میدان‌ها و خیابان‌های مرکز شهر حضور یافتند.[۱۲۶] در بسیاری از شهرها از جمله اصفهان، تهران، تویسرکان، شهرضا و کرمانشاه معترضان با مأموران درگیر شدند.[۱۲۷][۱۲۸][۱۲۹]

تظاهرات ۱۲ دی در اکثر شهرهای ایران ادامه یافت. ویدئوهایی از تظاهراتی بدون خشونت و تنها با سردادن شعارهایی در شهر اهواز و ویدئوهایی از تظاهرات همراه با خشونت در شهر همدان و مسجد سلیمان، در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد.[۱۳۰] تظاهرات در بیشتر شهرهای استان اصفهان و نقاط مختلف تهران از جمله جردن، میدان انقلاب، خیابان جمهوری و امیرآباد تا نیمه شب[۱۳۱] امتداد داشت.[۱۳۲] در این روز دادگستری کرج،[۱۳۳] و پایگاه بسیج و حوزه علمیه امام علی در تهران به آتش کشیده‌شد.[۱۳۴] و در تویسرکان و شیراز نیز درگیری بین مردم معترض و نیوری انتظامی بالا گرفت[۱۳۵] و در شاهین شهر نیروی انتظامی بر روی معترضان اقدام به تیراندازی نمود.[۱۳۶][۱۳۷]

در روز ۱۲ دی ۱۳۹۶ گروهی از ایرانیان مقیم هامبورگ در حمایت از تجمعات اعتراضی در ایران، دست به تجمع زدند.[۱۳۸]مجوز تجمع اعتراضی در مقابل سفارت ایران در آلمان صادر شده‌است.[۱۳۹]
مردم همچنین در مقابل سفارت‌ها و کنسول‌گری‌های جمهوری اسلامی ایران در بسیاری از نقاط دیگر چون پاریس، لندن، رم، برلین، آمستردام و واشینگتن تجمع و از تظاهرات حمایت کردند.[۱۴۰][۱۴۱][۱۴۲]

برخی ویدئوهای منتشر شده ۱۲ دی حاکی از آن است که یگان ویژه پلیس در مواردی در برابر مردم مقاومت نکرده‌است و گفته: «سرباز مملکتیم، با اجنبی می‌جنگیم، نه با شما» و مردم شعار «کنار ما باش» سر داده‌اند.[۱۴۳]

۱۳ و ۱۴ دی[ویرایش]

نقشهٔ گسترهٔ سراسری اعتراض‌ها برپایه شهرها در هفت روز اولیهٔ آن، (تا ۱۳ دی، برپایه بررسی صدای آمریکا)
قربانیان اعتراضات ایران برپایه شهرها (برپایه بررسی صدای آمریکا)

ایالات متحده آمریکا خواستار تشکیل جلسه فوری شورای امنیت سازمان ملل متحد در رابطه با تظاهرات مردم ایران شد. نیکی هیلی، سفیر ایالات متحده آمریکا در سازمان ملل متحد، گفت که جامعه بین‌الملل باید دربارهٔ اتفاق‌های ایران واکنش نشان دهد. وی خواستار تشکیل جلسه فوری شورای امنیت سازمان ملل برای «واکنش» به این تحولات شد. همچنین سارا هاکبی سندرز سخنگوی کاخ سفید با صدور بیانیه‌ای از رهبران ایران خواست «به حقوق اساسی شهروندان خود برای بیان مسالمت آمیز خواست خود برای تغییر احترام بگذارند».[۱۴۴]

سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا که با محکوم کردن بازداشت تظاهرات کنندگان اعلام کرده بود که از اعتراضات مردم در ایران حمایت می‌کند، در این روز خواستار رفع فیلتر شبکه‌های اجتماعی در ایران شده‌است.[۱۴۴]

گزارش‌هایی که وبگاه رادیو زمانه دربارهٔ این روز منتشر کرده که از تظاهرات در ملایر، نوشهر، اهواز، دزفول، گوهردشت کرج، کازرون، سبزوار، مسجد سلیمان و جوق‌آباد اصفهان خبر می‌دهد. در ادامه ذکر می‌کند که نیز «خبرهای تأیید نشده‌ای از تجمع معترضان در میدان انقلاب تهران منتشر شده‌است… در همان حال بستگان شماری از بازداشت‌شدگان مقابل زندان اوین تجمع کردند.»[۱۴۵] گزارش‌های ۳ ژانویه/۱۳ دی از تجمع‌های همبستگی با معترضان از سوی ایرانیان آلمان در برلین برابر دروازه براندنبورگ نیز خبر داده‌اند.[۱۴۶] گزارش‌های دیگر از برگزاری اعتراضات ضدحکومتی در کلن، استکهلم، برن و آتن، لندن (مقابل ساختمان بی‌بی‌سی) و ملبورن خبر می‌دهد.[۱۴۷]

رضا پهلوی در این روز در مصاحبه‌ای تلویزیونی تأکید کرد که «حکومت کنونی ایران باید سرنگون شود» و از نیروهای نظامی و امنیتی در ایران خواست به معترضان بپیوندند.[۱۴۸][۱۴۹]

در ۱۳ دی حامیان حکومت جمهوری اسلامی ایران با دعوت نهادهای دولتی، در شهرهای مشهد، ارومیه، اردبیل، اصفهان، اهواز، خرم‌آباد، آبادان، بوشهر، گرگان، اراک و بیرجند، قوچان، کاشمر، سبزوار و نیشابور، ده‌ها هزار نفر برای محکوم کردن معترضان، تظاهرات برگزار کردند.[۱۵۰][۱۵۱]محمد علی جعفری فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی این روز را «روز پایان فتنه ۹۶» خواند.[۱۵۲][۱۵۳] در ۱۴ دی شیرین عبادی از معترضان خواست تا به نافرمانی مدنی خود و اعتراضات علیه دولت و حکومت جمهوری اسلامی ایران ادامه دهند، او گفت «وقتی حکومت ۳۸ سال به حرف شما گوش نداد، اکنون وظیفه شماست که به حرف حکومت توجه نکنید.»[۱۵۴]

خبرگزاری صدا و سیما گزارش‌هایی از برپایی تظاهرات حامیان حکومت در شهرهای مشهد، اصفهان، زابل، شیراز، شاهین شهر، فلاورجان، اردبیل، بیرجند، چالوس و بابل در ۱۴ دی خبر داده‌است؛ شرکت کنندگان در این تظاهرات، به حمایت از نظام جمهوری اسلامی و رهبر آن علی خامنه‌ای پرداختند.[۱۵۵] اعتراضات ضدحکومتی خارج از کشور در ۱۴ دی نیز به‌ویژه در فرانکفورت ادامه داشت.[۱۵۶]

در تظاهرات حامیان حکومت، گزارش‌هایی مبنی بر وادار کردن دانش آموزان و کارکنان دولتی[۱۵۷] برای حضور در تظاهرات مخابره شده‌است.[۱۵۸]

باوجود تظاهرات حامیان حکومت، در هشتمین روز تظاهرات سراسری مردم ایران ویدئوهای ارسالی به بخش شهروندخبرنگاران رسانه‌ای همچون صدای آمریکا حاکی از ادامه تظاهرات و اعتراضات در شامگاه ۱۴ دی‌ماه در اقصی نقاط ایران بوده‌است. از شهرهایی که در آن اعتراضات گزارش شده‌است می‌توان از الیگودرز،[۱۵۹] دزفول،[۱۶۰] قزوین،[۱۶۱] کرج،[۱۶۲] شیراز،[۱۶۳] شاهین‌شهر،[۱۶۴] سنندج[۱۶۵] و بوکان[۱۶۶] نام‌برد. طبق این گزارش‌های ویدئویی مردم شعارهایی همچون «مرگ بر خامنه‌ای»، «خامنه‌ای حیا کن، مملکت و رها کن» و «نترسید، نترسید، ما همه باهم هستیم» سرداده اند. همچنین در این رسانه ویدئویی بارگزاری شد که نشان‌دهنده تخریب یک اتومبیل شخصی توسط یک افسر درجه‌دار سپاه در خیابان به وسیله باتوم بوده‌است.[۱۶۷]

۱۵ و ۱۶ دی[ویرایش]

تظاهرات حامیان حکومت در ۱۵ دی پس از نماز جمعه برگزار شد، در شهرهای تهران، کرمان، اصفهان، تبریز، شیراز، مازندران، بوشهر، گیلان، مشهد و برخی شهرهای دیگر؛ آنان شعارهای «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل»، «مرگ بر ضد ولایت فقیه»، «مرگ بر فتنه‌گر» و «ما همه با هم هستیم پشت ولایت هستیم» سر دادند.[۱۶۸] در خطبه‌های نمازجمعه، اتهاماتی علیه معترضان بیان شد؛ احمد خاتمی در تهران گفت که «در فتنهٔ اخیر، پول را عربستان داد و آمریکا طراحی کرد، قرار بود از اتاق آمریکا در اربیل کم‌کم سلاح به ایران بیاید و در بهمن کار را در ایران تمام کنند.» او افزود «در طول حدود دو دهه انقلاب، ۷۸، ۸۸ تا ۹۶، سه فتنه داشتیم. فتنه اول فتنه کوی دانشگاه، فتنه دوم سال ۸۸ و فتنه سوم این فتنه چند روزه سال ۹۶ بود.»[۱۶۹][۱۷۰] برخلاف او، یک امام جمعهٔ دیگر، عبدالحمید اسماعیل‌زهی از اصطلاح فتنه برای اشاره به اعتراضات استفاده نکرد، او با اشاره به «تجمعات» و «راهپیمایی‌های اعتراض‌آمیز» گفت «مسئولین امر باید به تجمعات و راهپیمایی‌های اعتراض‌آمیزی که این‌روزها در کشور در جریان است توجه کنند و حرف معترضین را بشنوند. باید تا جایی که دین اسلام و قانون اساسی آزادی داده‌است به مردم آزادی داده شود و فشارها برداشته شوند.» او تأکید کرد «باید یکسری تغییرات در سیاست‌ها و قوانین کشور ایجاد شود تا مشکلات مردم حل شوند و رضایت ملت حاصل شود.»[۱۷۱][۱۷۲]

در این روز جلسهٔ اضطراری شورای امنیت سازمان ملل متحد دربارهٔ ایران، که توسط آمریکا درخواست شده بود، برگزار شد.[۱۷۳] با اینکه سه عضو دائم این شورا یعنی چین، روسیه و فرانسه در این جلسه از آمریکا به دلیل طرح این موضوع در شورای امنیت انتقاد کردند، اکثر نمایندگان شرکت‌کننده در جلسه بر اهمیت رعایت حقوق بشر توسط ایران تأکید کردند. نماینده ایران نیز در این جلسه سخنرانی کرد و از عملکرد ایران دفاع کرد. محمدجواد ظریف در واکنش به این جلسه در توییتر نوشت: «شورای امنیت به تلاش آشکار آمریکا برای دست‌کاری و ربودن مأموریت این شورا نه گفت. اکثریت بر لزوم پایبندی به برجام تأکید کردند و بر پرهیز از دخالت در امور داخلی دیگر کشورها سخن گفتند. یک اشتباه بزرگ دیگر از سوی دولت ترامپ در صحنه سیاست خارجی.»[۱۷۴]

اعتراضات پراکندهٔ ۱۶ دی در شهرهای ایران همچون خمین، جوی‌آباد اصفهان، مسجد سلیمان، تبریز، تهران، لاهیجان، تاکستان، مشهد و اراک ادامه داشت. در ۶ ژانویه/ ۱۶ دی تظاهرات به دعوت جمعیت پشتیبانی از مردم ایران در سوئد در استکهلم برگزار شد که در آن نمایندگان پارلمانی احزاب سوسیال دمکرات، چپ و سبز سوئد و نماینده اتحادیه کارگری فلزکاران سوئد، علیرضا مجلل و مهرداد درویش‌پور در همبستگی با اعتراضات اخیر در ایران سخنرانی داشتند.[۱۷۵]

روز ۶ ژانویه/ ۱۶ دی گروهی از مخالفان جمهوری اسلامی با تجمع در برابر مرکز علوم اعصاب هانوفر آلمان، نسبت به مداوای هاشمی شاهرودی، مقام عالی‌رتبه ایرانی، اعتراض کردند. منتقدان گفته‌اند وی به‌عنوان یک ایرانی، نباید از امکاناتی بیش از سایر شهروندان برخوردار باشد. مجید سمیعی رئیس این مرکز پاسخ داد که «هر پزشکی که در معالجهٔ بیمارش جنس، نژاد، گرایش جنسی، سیاسی یا هر مؤلفهٔ دیگری را لحاظ کند، می‌باید کار طبابت را کنار بگذارد.»[۱۷۶]

همچنین در ۱۶ دی ماه /۶ ژانویه، دو تظاهرات در واشینگتن در حمایت از اعتراضات ایران با شعارهای ضدحکومتی برگزار شد. اعضای سازمان همبستگی جمهوری‌خواهان ایران در برابر دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد، و سازمان جوامع ایرانیان آمریکایی در برابر کاخ سفید تجمع کردند.[۱۷۷]

۱۷ و ۱۸ دی[ویرایش]

ویدئوی اعتراضات ایرانیان نیوزلند در همسبتگی با معترضان، ۷ ژانویه/۱۷ دی.
هیچ استثنایی در کشور برای انتقاد کردن وجود ندارد و در کشور، ما معصوم نداریم.

—حسن روحانی، ۱۸ دی ۱۳۹۶

راهپیمایی‌های حامیان حکومت در ۱۷ دی در شهرهای گوناگون در استان‌های گیلان، یزد، قزوین، چهارمحال و بختیاری و گلستان برگزار شد.[۱۷۸] سخنگوی ناجا تأیید کرد که ۲۰ نفر از جمله یک پلیس تا ۱۷ دی کشته شده‌اند، او گفت که «نحوه جان باختن تعدادی نیز در طی یورش، حمله مسلحانه و تیراندازی به مقرهای نیروهای مسلح» بوده‌است. سپاه پاسداران در بیانیه ۱۷ دی نیز گفت که «آمریکا، انگلیس، اسرائیل، سازمان مجاهدین و سلطنت‌طلبان» با این اعتراضات ارتباط دارند، همچنین از «ده‌ها هزار بسیجی» برای مقابله و «آرام‌سازی آشوب‌ها» قدردانی کرد. با این حال در شامگاه ۱۷ دی، محمود صادقی نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی در توییتی از استعلام از نهادهای اطلاعاتی کشور خبر داد و بیان کرد که «بنابر گفته مقامات اطلاعاتی در ناآرامی‌های اخیر تاکنون هیچ عامل بیگانه ای مباشرت نداشته‌است».[۱۷۹] کارگران شرکت نیشکر هفت‌تپه نیز در ۱۷ دی از ساعت ۹ صبح در «همه قسمت‌های کارخانه» دست به اعتصاب زده‌اند.[۱۸۰]

حسن روحانی در ۱۸ دی در برنامهٔ دیدارش با وزیر و معاونان وزارت امور اقتصادی و دارایی با اشاره به اینکه هیچ استثنایی در «کشور برای انتقاد کردن وجود ندارد و در کشور ما معصوم نداریم» گفت «مذهب شیعه همان‌طور که مرحوم شریعتی نیز به آن اشاره کرده‌است، مذهب نقد و اعتراض است.» او افزود که «اینکه خواسته مردم فقط به اقتصاد محدود شود، آدرس غلط و توهین به مردم است.»[۱۸۱][۱۸۲] در این روز، درگذشت سینا قنبری در قرنطینهٔ زندان اوین تأیید شد، او جوان ۲۲ ساله تهرانی بود که در اعتراضات تهران دستگیر شد.[۱۸۳] سپس محمود صادقی، نماینده مجلس از تهران، در توییتی با اشاره به مرگ سینا قنبری، نسبت به تکرار وقوع آنچه «کهریزک دوم» نامید، به رئیس‌جمهور هشدار داد.[۱۸۴]

زندانیان سیاسی رجایی‌شهر در بیانیه‌ای در این روز از ادامهٔ اعتصاب غذایی خود سخن گفتند که ۱۰ روز است «در قبال رفتارهای غیرانسانی و عدم توجه مسوولین زندان به خواسته‌های به حق» جاری است و «از پذیرش جیرهٔ غذای زندان (صبحانه، نهار، شام)» خودداری می‌نمایند؛ «همچنان به روش‌های اعتراض خود تا برآورده شدن خواسته‌های قانونی خویش ادامه خواهیم داد.»[۱۸۵] آتنا دائمی نیز طی نامه ای سرگشاده زندان‌نگاشته بیان کرد که «ما مردم ایران طلبکار حقوقی هستیم که آگاهانه از ما سلب شده‌است و معترض به شرایطی هستیم که هوشیارانه بر ما تحمیل شده‌است.»[۱۸۶]

سخنگوی وزارت کشور ایران در ۱۸ دی گفت که نمی‌تواند آمار دقیقی از بازداشت‌شدگان این اعتراضات ارائه کند و افزود بسیاری از تجمع‌کنندگان انگیزه ضدامنیتی نداشتند و تأکید کرد که بازداشت‌ها توسط دادستانی و با حکم آن و بر اساس ضابط قضایی انجام می‌شود و در این مورد وزارت کشور مرجع نیست.[۱۸۷]

۱۹ و ۲۰ دی[ویرایش]

در ۱۹ دی/۹ ژانویه قطعنامهٔ حمایت مجلس نمایندگان آمریکا از شرکت‌کنندگان در این اعتراضات با ۴۱۲ رأی موافق تصویب شد. در این قطعنامه، کنگره با محکومیت «نقض فاحش حقوق بشر، فساد و اقدامات مخرب و برهم‌زنندهٔ ثبات در خارج از کشور توسط رژیم ایران» از «مردم ایران که به صورت متعهدانه در تظاهرات مشروع و مسالمت‌آمیز بر ضد رژیم فاسد و سرکوبگر شرکت کردند» حمایت کرده‌است.[۱۸۸]

علی خامنه‌ای در یک دیدار عمومی در ۱۹ دی با متهم کردن آمریکا، بریتانیا و اسرائیل، گفت از چند ماه پیش برای اعتراض در شهرهای کوچک ایران نقشه کشیده‌اند، «نقشه مال آمریکایی‌ها و عوامل رژیم صهیونیستی است. پول مال یکی از این دولت‌های خرپول اطراف خلیج فارس است… این دو ضلع. ضلع سوّم پادویی‌اش است؛ پادویی‌اش هم مربوط به سازمان منافقین بود، سازمان آدمکش منافقین؛ پادو، آنها بودند.»[۱۸۹] گمان‌زده شده که مقصود او از «دولت خرپول» عربستان سعودی باشد.[۱۹۰] همچنین او بیان کرد که باید «بین مطالبات صادقانه و بحق مردم و حرکات وحشیانه و تخریب‌گرانه یک گروه» تفکیک قائل شد و به دولت آمریکا هشدار داد که این حرکت را بی‌جواب نخواهد گذاشت.[۱۹۱]

اعتراضاتی در برابر زندان اوین تهران در در ۱۹ دی برپا شد، حاضران در شعارهای خود خواستار آزادی دانشجویان و دراویش زندانی شده‌اند.[۱۹۲] وزارت اطلاعات در بیانیهٔ ۲۰ دی خود از شناسایی و بازداشت شمار دیگری از معترضان خبر داد.[۱۹۳]

در ۲۰ دی بیانیه ای با امضای ۱۴۶ چهرهٔ فرهنگی ایرانی در همبستگی با معترضان منتشر شد، امضاکنندگان خواستار تغییرات ساختاری در کشور شده‌اند تا موجب رفع مشکلات معیشتی، بی‌عدالتی اجتماعی، تبعیض قومی-مذهبی، تبعیض جنسیتی و اعمال خشونت بر مردم شود.[۱۹۴]

۲۱ و ۲۲ دی[ویرایش]

کاظم صدیقی در نماز جمعهٔ ۲۲ دی تهران دربارهٔ این اعتراضات و راهپیمایی طرفداران حکومت برای پایان دادن به آن گفت: «اجتماع ملت، دریایی را ایجاد کرد و آشغال‌ها را شست و تمیز کرد.» سپس ناصر قوامی، محمد کیانوش‌راد و مصطفی تاجزاد به خطبه‌های او واکنش نشان دادند.[۱۹۵]

۲۳ و ۲۴ دی[ویرایش]

یک گردهمایی همبستگی با معترضان در میدان یونیون، منتهن از سوی فعالان ایرانی-آمریکایی در ۲۳ دی/۱۳ژانویه برگزار شد، از جمله سخنرانان آن مسیح علی‌نژاد، منصور فرهنگ مهرانگیز کار، شیرین نشاط بودند که با تصویب قطعنامه‌ای همراه بود.[۱۹۶] عباس آخوندی، از وزیران دولت حسن روحانی در یادداشتی در ۲۳ دی با عنوان «مرگ بر گرانی یا درود بر فساد» به انتقاد از موضع‌گیری برخی مقامات حکومت ایران دربارهٔ این اعتراض‌ها، به خصوص سخنان احمد خاتمی در خطبه‌های نماز جمعه دو هفته پیش پرداخت.[۱۹۷] در ۲۴ دی، در پی ابهام دربارهٔ مرگ شماری از بازداشت‌شدگان، ده‌ها نماینده مجلس ایران با امضای نامه‌ای خواستار تشکیل هیاتی مستقل برای رسیدگی به این موضوع شدند.[۱۹۸]

غلامحسین محسنی اژه‌ای، سخنگوی قوه قضائیه در ۲۴ دی اعلام کرد که ۲۵ تن در این اعتراضات در خیابان کشته شده‌اند.[۱۹۹]

حسن روحانی در ۲۴ دی به «آشغال» نامیدن معترضان از تریبون نماز جمعه تهران واکنش نشان داد، او گفت «هر کسی می‌آید خیابان یا خس و خاشاک است یا گوساله و آشغال؟ چرا به مردم بی‌احترامی می‌کنیم؟ همه را به یک چوپ نرانیم. دقیق حرف بزنیم. مخصوصاً در تریبون‌های مقدس، دقیق‌تر حرف بزنیم.»[۲۰۰]

معترضان[ویرایش]

«در این تظاهرات هیچ نیروی متوازن‌کننده که بتواند نقش واسطه را میان معترضان و حکومت بازی کند وجود نداشته و بنابراین معترضان در وسط خیابان تصمیم می‌گیرند که چه شعاری بدهند و تا کجا پیشروی کنند.»[۲۰۱] بعضی از دیدگاه‌ها بیان می‌کنند که «دغدغه‌های اصلی تظاهرکنندگان مشکلات روزمرهٔ اقتصادی است» اما بنظر می‌رسد از نظر برخی تظاهرکنندگان «کوچکترین مسائل هم در چارچوب تنگ سیاسی نظام حاکم قابل حل نیستند.»[۲۰۱]

خواسته‌ها[ویرایش]

دیدگاهی بیان می‌کند که «دغدغه‌های اصلی تظاهرکنندگان مشکلات روزمرهٔ اقتصادی است اما انگار دریافته‌اند کوچکترین مسائل هم در چارچوب تنگ سیاسی نظام حاکم قابل حل نیستند.»[۲۰۱]محسن کدیور در ۱۱ دی ۱۳۹۶ در یادداشتی در وبگاهش با عنوان «آسیب‌شناسی اعتراضات خیابانی ۹۶» به «هفت درخواست برحق» معترضان اشاره می‌کند: «۱) آزادی، ۲) استقلال (نه فقط از آمریکا بلکه از روسیه و چین نیز)، ۳) نفی حکومت آخوندی، دخالت روحانیون در همه جا و همه چیز، قیم بودن روحانیون و محجور بودن ملت که لازمه آن نفی اصل ولایت فقیه از بنیاد است، ۴) نفی جمهوری اسلامی و حکومت دینی و دفاع از جمهوری دموکراتیک سکولار و برگزاری رفراندم، ۵) دفاع از هویت و فرهنگ ایرانی، و مقابله با غرب‌زدگی و نادیده گرفتن مفاخر ملی ایران قبل از اسلام، ۶) دفاع از حقوق اساسی و حقوق پایه و حقوق شهروندی، ۷) انتقاد شدید از سوء تدبیر و بی‌کفایتی مقامات ارشد کشور خصوصاً مقام رهبری و در درجات بعدی رؤسای قوای سه‌گانه.»[۲۰۲]

شعارها[ویرایش]

اغلب شعارهای معترضان، ضدحکومتی و اقتصادی-معیشتی است.[۲۰۳][۲۰۴] شعار برگزاری رفراندوم («رفراندوم، رفراندوم، این است شعار مردم») به یکی از شعارهای این تظاهرات سراسری تبدیل شده‌است.[۲۰۵][۲۰۶]«مرگ بر خامنه‌ای»، «مرگ بر روحانی»، «تا حقمو نگیرم هر شب همین بساطه»، «الله اکبر» و «نترسید نترسید ما همه با هم هستیم» از شعارهای برجستهٔ دیگر اعتراضات ۱۳۹۶ ایران است، همچنین شعارنویسی علیه علی خامنه‌ای روی دیوارها بخش برجستهٔ دیگری از اعتراضات است.[۲۰۷]

فهرست اجمالی شعارها[ویرایش]

  • مرگ بر دیکتاتور (رادیو فردا)[۸۷]
  • مرگ بر خامنه ای (رادیوفردا)[۲۰۸]
  • مرگ بر روحانی (رادیو فردا)[۸۷]
  • مرگ بر روسیه (دویچه وله)[۲۰۹]
  • مرگ بر حزب‌الله (دویچه وله)[۲۰۹]
  • استقلال، آزادی، جمهوری ایرانی (یورو نیوز)[۲۱۰]
  • اصلاح‌طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا (بی‌بی‌سی)[۲۱۱][۲۱۲]
  • می‌میریم، می‌میریم، ایران رو پس می‌گیریم (گویا)[۲۱۳]
  • ما آریایی هستیم، عرب نمی‌پرستیم (بی‌بی‌سی)[۱۰۰]
  • این است شعار مردم، رفراندوم، رفراندوم (صدای آمریکا)[۲۱۴]
  • این‌همه لشکر آمده، علیه رهبر آمده (یورونیوز)[۲۱۵][۲۱۶]
  • ای شاه ایران برگرد به ایران. (بی‌بی‌سی)[۱۰۰](وبسایت ایرانیان انگلستان)[۲۱۷]
  • ایران که شاه نداره حساب کتاب نداره. (بی‌بی‌سی)[۱۰۰]
  • سوریه را رها کن، فکری به حال ما کن (رادیو فردا)[۲۱۸]
  • نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران (رادیو آزادی)[۲۱۹]
  • رضاشاه روحت شاد (رادیو آزادی)[۲۱۹]
  • شاهنشاه روحت شاد (گویا)[۲۱۳]
  • چه اشتباهی کردم که انقلاب کردم (رادیو آزادی)[۲۱۹]
  • زندانی سیاسی آزاد باید گردد (رادیو آزادی)[۲۱۹]
  • ملت گدایی می‌کند، آقا خدایی می‌کند (رادیو آزادی)[۲۱۹]
  • سیدعلی حیا کن، مملکتو رها کن (رادیو فردا)[۲۲۰]
  • سید علی ببخشین، دیگه باید بلند شین (رادیو فردا)[۲۲۱][۲۲۲]
  • پلیس برو دزد رو بگیر (رادیو فردا)[۸۷]
  • اسلام رو پله کردید، مردم رو ذله کردید (رادیو فردا)[۸۷]
  • چه اشتباهی کردیم که انقلاب کردیم (رادیو فردا)[۸۷]
  • نترسید نترسید ما همه با هم هستیم (رادیو فردا)[۸۷]
  • نان، کار و آزادی (الریاض)[۲۲۳]
  • آخوندها حیا کنید، مملکت رو رها کنید (گویا)[۲۱۳]
  • کشور ما دزدخونه است، توی جهان نمونه است (گویا)[۲۱۳]
  • عزا عزاست امروز، حقوق ملت ما زیر عباست امروز (گویا)[۲۱۳]
  • توپ تانک فشفشه، آخوند باید گم بشه (یورونیوز)[۲۱۰]
  • جوون بیکار نشسته، آخوند تو کاخ نشسته (یورونیوز)[۲۱۰]

خشونت‌ها[ویرایش]

طبق گزارش رسانه‌های ایران، تا یازدهم دی ماه، در کل ۱۲ تن در جریان اعتراض‌ها کشته شده‌اند.[۲۲۴] به گفته وبگاهی که مسائل حقوق بشر در شرق کردستان را پوشش می‌دهد در تظاهرات ۹ دی ۱۳۹۶ دورود استان لرستان بر اثر تیراندازی نیروهای امنیتی لرستان ۵ نفر کشته شدند؛[۲۲۵] با این حال معاون سیاسی امنیتی استانداری لرستان بدون تأیید این تیراندازی آمار کشته شدگان در شهرستان دورود را ۲ نفر اعلام کرد و آن را با گروه‌های تکفیری و سرویس‌های اطلاعاتی خارجی مرتبط دانست[۲۲۶] اما حمیدرضا کاظمی، نمایندهٔ پل‌دختر لرستان تیراندازی پلیس به متعرضان را تأیید کرد.[۱۰۶][۲۲۷] ماشاءالله نعمتی فرماندار دورود لرستان در مصاحبه‌ای گفت «آمار دقیقی از افرادی که در تظاهرات شب ۱۰ دی ۱۳۹۶ دورود کشته یا زخمی شده‌اند، نداریم» ولی زیر گرفته شدن و جان باختن یک فرد میانسال و یک پسر نوجوان را توسط یکی از ماشین‌های آتش‌نشانی که به گفتهٔ او توسط معترضان به‌زور گرفته شده بود وپس از آسیب زدن آن و شکستن شیشه‌های خودرو، ماشین را خلاص کرده و از روی پل «وحدت» شهر دورود رها کردند،[۳۷] تأیید کرد.[۲۲۸][۲۲۹][۲۳۰]

هدایت‌الله خادمی نماینده ایذه استان خوزستان کشته شدن دونفر از متعرضان و زخمی شدن تعدادی خوزستانی در شب ۱۰ دی ۱۳۹۶ را تأیید کرد اما از هویت تیراندازان ابراز بی‌اطلاعی کرد.[۲۳۱]

  • به گفته خبرگزاری فرانسه با کشته‌شدن تظاهرکنندگان شهرستان دورود در استان لرستان ناآرامی‌های ایران وارد مرحلهٔ تازه‌ای شد.[۲۳۲][۲۲۵]
  • به گزارش رسانه‌های ایران نیروهای وزارت اطلاعات (موسوم به سربازان گمنام) متعرضی که سبب برخورد ماشین آتش‌نشانی با دو شهروند دورود لرستان شد بود را دستگیر کردند.[۲۳۳][۲۳۴]
  • اصغر هدایت فرماندار فلاورجان کشته شدن ۶ نفر از متعرضان که به کلانتری قهدریجان در استان اصفهان حمله کرده بودند را تأیید کرد، به گفته او «اغتشاش‌گران تا زمانی که وارد حیاط کلانتری شهر قهدریجان شدند، عوامل کلانتری رأفت خود را نشان دادند اما زمانی که قصد خلع سلاح آن‌ها را داشتند با قاطعیت با اغتشاش‌گران برخورد به عمل آمد.»[۲۳۵] و حسین حسین‌زاده جانشین فرمانده انتظامی استان اصفهان تأیید کرد که در قهدریجان هیچ پلیسی کشته نشده‌است.[۲۳۶]

قربانیان[ویرایش]

قربانیان خیابانی[ویرایش]

هنوز اطلاعات دقیقی از تعداد و مشخصات دقیق قربانیانی که در تظاهرات کشته شدند وجود ندارد. اسامی برخی از آنها بدین شرح است:

دانش آموزان[ویرایش]

روزنامه ایران به نقل از توییتی از وزیر آموزش و پرورش نوشت دو نفر از قربانیان دانش‌آموز بوده‌اند آرمین و شایان که آرمین ساکن خمینی شهر بوده که به ضرب گلوله کشته شد.[۶۱][۲۴۰]

بازداشت شدگان[ویرایش]

  • سینا قنبری جوان ۲۳ ساله دستگیرشده در قرنطینه زندان اوین درگذشت. «مراجع اطلاعاتی» مدعی شدند که خودکشی بوده، محمود صادقی با اشاره به تماس دانشجویان و خانواده‌ها تأکید کرد که «مجلس باید» این موضوع را به صورت رسمی بررسی کند، اگرچه تعطیل است و انفرادی پیگیری می‌شود.[۲۴۱]
  • وحید حیدری جوان ۲۳ ساله اهل اراک، در زندان این شهر درگذشت. در سه‌شنبه ۱۹ دی، دادستان عمومی و انقلاب استان مرکزی، مرگ دومین بازداشتی اعتراض‌ها در ایران را تأیید و اعلام کرد او نیز خودکشی کرده‌است.[۲۴۲] کمپین حقوق بشر در ایران به نقل از نزدیکان وحید حیدری گزارش داد که در زمان رویت جنازه، روی سر او آثار ضرب و شتم و کبودی دیده شده‌است.[۲۴۳]
  • سارو قهرمانی جوان ۲۴ ساله اهل سنندج که در ۱۲ دی دستگیر شد و در تاریخ ۲۳ دی ماه جنازه وی برای دفن سریع به خانواده اش تحویل شد. مادر سارو قهرمانی تأکید کرد که بر روی جنازه او آثار ضرب و شتم وجود داشته‌است.[۲۴۴]
  • علی پولادی جوان ۲۶ ساله اهل روستای گویتر از توابع بخش مرزن آباد شهرستان چالوس، به ظن تیراندازی توسط نیروی انتظامی دستگیر و در ۲۳ دی ماه به خانواده وی اعلام شد که برای تحویل جنازه وی مراجعه کنند.[۲۴۵]

رسانه‌ها[ویرایش]

شبکه‌های اجتماعی[ویرایش]

شبکه‌های اجتماعی به‌ویژه تلگرام و توییتر به ابزار اساسی برای تظاهرات ۱۳۹۶ ایران تبدیل شده‌اند.[۲۴۶][۲۴۷] فراخوان‌های شبکه‌های اجتماعی برای اعتراضات در شهرهای گوناگون ایران پخش شده‌است.[۲۴۸] مخالفان معترضان به کشورهای مبدأ ارسال توییت‌های هشتگ #تظاهرات سراسری اشاره کرده‌اند[۲۴۹] که برپایهٔ تحلیل‌های trendsmap تا دی ۱۰ دی ۱۳۹۶، ۲۷ درصد هشتگ توییت‌کنندگان این هشتگ از عربستان سعودی، ۲۶ درصد ایران، بریتانیا ۷ درصد، فرانسه ۵ درصد، آلمان ۵ درصد و امارات ۴درصد بوده‌اند.[۲۵۰]

محمدجواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات ایران، در پی این رویدادها از پاول دورف، مؤسس تلگرام، خواستار مسدودیت کانال آمد نیوز به دلیل «اغتشاش و ترویج مردم به استفاده از سلاح و نارنجک‌های دستی و ایجاد آشوب در تلگرام» شد،[۲۵۱][۲۵۲] درخواست وزیر مورد موافقت تلگرام قرار گرفت[۲۵۳] و دورف در توییتر خود نوشت که این کانال «اعضای خود را به استفاده از کوکتل مولوتف علیه پلیس تشویق کرد و با استناد به قانون ممنوعیت اشاعه خشونت این کانال مسدود شد.»[۲۵۴]

در ۱۰ دی رئیس‌جمهور ایران، حسن روحانی، اقدام به ضبط گفتگویی تلویزیونی نمود تا از صدا و سیمای ایران پخش شود و در آن با مردم سخن گوید.[۱۰۵] وی گفت مردم علاوه بر حل مشکلات اقتصادی خواسته‌های دیگری چون مبارزه با فساد و عدم شفافیت هم دارند و به جز دولت، به دیگر قوا نیز معترضند. وی اعتراض و تظاهرات را حق مردم دانست ولی افزود که دولت تخریب اموال عمومی را تحمل نخواهد کرد.[۱۱۱]

سانسور و فیلترینگ[ویرایش]

جستارهای وابسته: فیلترینگ اینترنت در ایران و تلگرام در ایران#مسدود شدن تلگرام در پی اعتراضات سراسری

در شب ۹ دی در رسانه‌ها مختلفی گفته شد که در جلسه‌ای در شورای عالی امنیت ملی، به پیشنهاد حسن روحانی رئیس‌جمهور ایران دستور داده شد تلگرام فیلتر شود اما این موضوع توسط خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) تکذیب شد[۲۵۵] با این حال در روز بعد سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد «با تصمیم سطوح عالی امنیتی فعالیت تلگرام و اینستاگرام به‌طور موقت محدود می‌شود» و تلگرام و اینستاگرام از دسترس خارج شد.[۲۵۶]


پاول دورف پس از مسدود شدن تلگرام در ایران، این مسدودیت را از سوی حکومت ایران دانسته و اعلام کرد دلیل این اقدام چنین بود که از او خواستند برخی کانال‌ها که اعتراضات مسالمت‌جویانه را ترویج می‌کردند، مسدود کند ولی تلگرام به چنین کاری تن نداده‌است.[۲۵۷] پاول دورف سپس از کار بر روی فیلترشکنی قوی بر روی تلگرام خبر داد. در عین حال شایعاتی مبنی بر فیلتر دائمی تلگرام در ایران توسط ایلنا پخش شد.[۲۹]


خبرنگاران[ویرایش]

معترضان می‌کوشند تا اخبار را مستقیماً با عکس‌برداری و فیلم‌برداری در خیابان‌ها نشان دهند، که برخلاف بیشتر اخبار رسمی خبرگزاری‌ها و مخالفان معترضان است. حساسیت روی خبرگزاری‌های رسمی داخلی بسیار بیشتر از سایر رسانه‌های داخلی است و گزارشی از ابلاغیهٔ مقامات به آنان دربارهٔ عدم پوشش داده شده‌است.[۲۵۸] یک گزارشگر شبکه اول تلویزیون سراسری آلمان (ARD) در تهران در ۱۱ دی / ۱ ژانویه بیان کرده که «او و دیگر خبرنگاران خارجی با تضییقات وسیعی برای خبررسانی مواجه هستند و حق نزدیک شدن به مرکز شهر و تجمع‌های اعتراضی را ندارد.» و «او باید اطلاعات خود را از ویدیوهایی به دست آورد که دیگران از محل تهیه کرده‌اند، یا در شبکه‌های اجتماعی موجود است.»[۲۵۹]

رسانه‌های خارجی[ویرایش]

الیت ایبرامز در مقاله‌ای با عنوان چرا نیویورک‌تایمز از ارزش اعتراضات ایران می‌کاهد؟ به تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۱۷ گفت که «نیویورک‌تایمز به شکل گمراه‌کننده اعتراضات ایران را پوشش می‌دهد و این شیوه پوشش خبری، از ارزش اعتراضات ایران کاسته و آن را محدود به حوزه اقتصادی می‌کند.» در حالی که از دید او، با توجه با شعارها، بُعد سیاسی این تظاهرات نیز قابل توجه است.[۲۶۰]

۳۰ دسامبر، خبرگزاری دانشجو با انتشار لوگوی آمدنیوز گفت که عکسی متعلق به سال‌های قبل و حمل یک تانک در یکی از خیابانهای تهران توسط رسانه‌های معاند منتشر و مدعی انتقال ادوات زرهی برای سرکوب مردم شده‌اند،[۲۶۱] اگرچه چنین خبری با چنین متنی روی وبگاه آمدنیوز موجود نیست (نبوده یا حذف شده) و کانال این رسانه توسط مدیر تلگرام به خاطر تخلف و تشویق به استفاده از کوکتل مولوتف (ترویج خشونت) با داشتن ۱٫۵ میلیون مخاطب بسته شد اما کانال دیگری باز شد که تا همان ۳۰ دسامبر در مدت کوتاهی به ۶۵۰ هزار عضو رسید و دوباره بسته شد.[۲۶۲] در فضای مجازی مطرح شد که هر کسی یک کانال تلگرام آمدنیوز ایجاد می‌کند.

یک شخصیت رسانه‌ای مصری در ۳۰ دسامبر پس از گزارش از رویدادهای تظاهرات از رویکرد سوگیرانهٔ الجزیره گفت که از دیدگاه او تنها بر روی حامیان حکومت تمرکز می‌کند نه معترضان.[۲۶۳]

پیامدهای اقتصادی[ویرایش]

  • افزایش بهای نفت به بالاترین نرخ خود از اواسط سال ۲۰۱۵ تاکنون (۹ دی، سومین روز اعتراضات)[۲۶۴] (برخی کارشناسان علت این افزایش را اتفاقات اخیر ایران گزارش کرده‌اند)
  • افزایش بهای سکه بهار آزادی به ۱۵۰۶۰۰۰ تومان تا تاریخ چهارشنبه ۱۳ دی ۱۳۹۶ (ششمین روز اعتراضات)[۲۶۵]
  • افزایش بهای دلار آمریکا به ۴۴۲۵ هزار تومان تا تاریخ چهارشنبه ۱۳ دی ۱۳۹۶ (ششمین روز اعتراضات)[۲۶۵]
  • افزایش بهای ارز یورو به نرخ ۵۵۲۰ هزار تومان تا تاریخ چهارشنبه ۱۳ دی ۱۳۹۶ (ششمین روز اعتراضات)[۲۶۵]

واکنش‌ها[ویرایش]

تظاهرات سراسری شکل گرفته در ایران واکنش‌هایی را در داخل و خارج از ایران به دنبال داشت.

واکنش‌های داخلی[ویرایش]

حامیان دولت کنونی حسن روحانی از دست داشتن محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری پیشین و حامیان او در سازماندهی این راهپیمایی‌ها می‌گویند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز نسبت به «فتنهٔ جدید» هشدار داد.[۲۶۶] برخی برگزاری تجمعات مشهد و کرمانشاه را برنامه‌ای از سوی مخالفان حسن روحانی و به‌طور مشخص سپاه می‌دانند. اما معتقدند اکنون کنترل این تجمع‌ها که قرار بود صرفاً محدود به طرح شعارهایی علیه حسن روحانی، رئیس‌جمهوری این کشور باشد از دست طراحان آن خارج شده و به فرصتی تبدیل شده‌است تا مردم از آن برای طرح مشکلات عمدهٔ خود از جمله مشکلات اقتصادی استفاده کنند.[۲۶۷]

علی خامنه‌ای در نشست هفتگی‌اش با خانوادهٔ شهیدان در ۱۲ دی.

علی خامنه‌ای رهبر نظام جمهوری اسلامی در نشست هفتگی‌اش با خانوادهٔ شهیدان در ۱۲ دی، در نخستین واکنش به این اعتراضات گفت «در قضایای چند روز اخیر، دشمنان ایران با ابزارهای گوناگونِ در اختیارشان از جمله پول، سلاح، سیاست و دستگاه امنیتی هم‌پیمان شدند تا برای نظام اسلامی مشکل ایجاد کنند.» و افزود «من در خصوص این قضایا حرف‌هایی دارم و در وقت آن با مردم عزیزمان سخن خواهم گفت.»[۲۶۸][۲۶۹]

اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور ایران، در یک سخنرانی در ۸ دی ۱۳۹۶ گفت: «شاخص‌های اقتصادی کشور در وضعیت مناسبی است؛ ولی چند کالا گران شده‌است که دلایل خود را دارد و دولت هم مکلف است قیمت آن‌ها را اصلاح کند اما مسائل اقتصادی بهانه برخی مسائل شده‌است. در پشت پرده، مسائل دیگری مطرح است. کسانی که بانی برخی اقدامات علیه دولت شده‌اند، بدانند دود اقدامات آنها به چشم خودشان می‌رود. وقتی حرکت سیاسی در خیابان شروع می‌شود، دیگران بر آن سوار می‌شوند و کسانی که آن حرکت را شروع کرده‌اند، پایان‌دهندهٔ آن نیستند».[۲۷۰]
عبدالرضا رحمانی فضلی وزیر کشور در ۱۴ دی ۱۳۹۶ شمار معترضان را «حداکثر ۴۲ هزار نفر» اعلام کرد که حاکمیت تلاش داشته با «بالاترین سطح مدارا و هدایت‌گری» با آنان برخورد کند.[۲۷۱]

واکنش‌های بین‌المللی[ویرایش]

  • سازمان ملل متحد آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد نیز روز سه شنبه از افزایش آمار کشته‌ها در تظاهرات ضددولتی ایران ابراز تاسف کرد و از جمهوری اسلامی ایران خواست حق تظاهرکنندگان مسالمت آمیز را به رسمیت بشناسد.[۲۷۲]
  • اتحادیه اروپا اتحادیه اروپا اعلام کرد که وضعیت را در ایران زیر نظر دارد؛ همچنین انتظار دارد حق تجمع مسالمت‌آمیز رعایت شود.[۲۷۳]
  • بیانیه‌ای به نام «فرهیختگان، نویسندگان و آزادگان سوریه» ۱۳ دی/ ۳ ژانویه منتشر شد که در آن از معترضان حمایت نمودند، «از آنجا که ما درخواست‌های زنان و مردان شرکت‌کننده در تظاهرات را درک کرده و چه مطالبات انسانی و چه سیاسی باشند، درخواست‌هایی عادلانه و به حق می‌دانیم، امروز در کنار آزادگانی که در تظاهراتی گسترده به خیابان‌ها آمده و شعار آزادی سر داده و خواستار آزادی نسل‌های جدید از زندان‌های ولی فقیه و شبه‌نظامیان سپاه پاسدارانش شده و درخواست‌هایشان برای کرامت انسانی‌شان را فریاد زده و اصل مشکل منطقه را توضیح می‌دهد، می‌ایستیم.» ۹۲ نفر آن را امضا نمودند از از جمله امضاکنندگان سرشناس این بیانیه برهان غلیون، نوری جراح، جرج صبرا، ریاض نعسان آغا و علی فرزات می‌باشند.[۲۷۴]
  • Flag of Syria 2011, observed.svg ائتلاف ملی نیروهای مخالف سوریه در بیانیهٔ ۵ ژانویه، حکومت ایران را به خاطر سرکوب خشن معترضان محکوم کرد، و اعلام کرد که «در کنار مردم ایران می‌ایستند». در این بیانه، حکومت ایران را متهم به اتخاذ سیاست‌هایی کرده که هدفشان «صدور بحران‌های درونی» این کشور به همسایگان و «شعله‌ور کردن آتش جنگ و درگیری» در آن‌هاست.[۲۷۵]
  • ایالات متحده آمریکا رئیس‌جمهور ایالات متحدهٔ آمریکا، دونالد ترامپ بر حمایت از مردم ایران و اعتراض‌شان، تأکید کرد. همچنین، سارا سندرز، سخنگوی کاخ سفید موضع دولت فدرال ایالات متحدهٔ آمریکا را بیان داشت. وزارت خارجه آمریکا پیش از واکنش سندرز نیز، در بیانیه‌ای خواستار حمایت همهٔ ملت‌ها از «خواسته‌های مردم ایران برای حقوق اولیه‌شان» شد.[۲۷۶]
  • بریتانیا بوریس جانسون، وزیر امور خارجهٔ بریتانیا در توئیتی به تاریخ ۳۱ دسامبر، گفت که «رویدادها در ایران را با نگرانی دنبال می‌کنیم. ضروری است که شهروندان حق اعتراض مسالمت‌آمیز داشته باشند».[۲۷۷]
  • روسیه وزارت خارجهٔ روسیه، در ۳۱ دسامبر/۱۰ دی، توصیه‌هایی را برای اتباع روسیه در ایران ارائه داد که به آنها هشدار داده می‌شود تا از تجمع‌های دسته‌جمعی در ایران در پی تظاهرات‌های مداوم دوری کنند. در بیانیهٔ وزارت خارجهٔ روسیه در صفحهٔ فیسبوکش آمده‌است: «برخی شهرهای ایران، ازجمله تهران، مشهد، اصفهان و رشت، به‌دلیل نارضایتی اجتماعی ایجادشده در جامعه، شاهد تجمعات اعتراضی و درگیری میان معترضان و پلیس است؛ از شهروندان روسی در ایران می‌خواهیم که ضمن حفظ هوشیاری، از محل تجمعات مردم دوری کنند».[۲۷۸] خبرگزاری اسپوتنیک با عناوینی مانند: «دست داشتن خارجی‌ها در تظاهرات مردمی در ایران» به نقل قول کردن از مقامات ایران پرداخته و به نگرانی وزیر امور خارجه روسیه از دخالت خارجی در ایران اشاره کرده‌است: «مداخله خارجی در اوضاع ایران غیرقابل قبول است.»[۲۷۹]
  • Flag of the People's Republic of China.svg سخنگوی وزارت خارجه چین در ۳ ژانویه/۱۳ دی ۱۳۹۶ گفت پکن «گزارش‌ها در مورد وضعیت ایران را رویت کرده» و «امیدوار هستیم ثبات در ایران حفظ شود و این کشور توسعه پیدا کند». روزنامه‌های رسمی چین هم مقاله‌هایی در مورد اعتراضات ایران منتشر کرده‌اند.[۲۸۰]
  • فرانسه طبق اعلام وزارت خارجه فرانسه، مقامات فرانسه با دقت تحولات ایران را پیگیری می‌کنند: «حق اعتراض آزادانه و همچنین برخورداری از جریان آزاد اطلاعات، از حقوق اساسی هستند». فرانسه نگرانی خود را نسبت به‌شمار قابل توجه قربانیان و دستگیرشدگان این حوادث نیز ابراز کرد و اعلام کرد «این موضوعات و بطور کلی مسئله احترام به حقوق بشر، در قلب گفتگوها و مراودات ما با مقامات ایرانی طی هفته‌های پیش رو خواهد بود.»[۲۸۱]
  • امارات متحده عربی وزیر مشاور در امور خارجهٔ امارات متحدهٔ عربی، انور قرقاش، ۲۸ دسامبر ۲۰۱۷/ ۷ دی ۱۳۹۶ تأکید کرد که این تظاهرات فرصتی برای حمایت از منافع داخلی و توسعه در ایران است و گفت: «مصلحت منطقه و ایران در ساختنِ درون‌کشوری و توسعهٔ آن است نه در ستیزگی با جهان عرب.»[۲۸۲]
  • کانادا وزارت امور خارجه کانادا با انتشار اطلاعیه‌ای در ۳۰ دسامبر از خواسته‌ها و حقوق اساسی مردم ایران حمایت کرد و بیان کرد: «کانادا شاهد است که مردم ایران در حال استفاده از حق اساسی اعتراضِ مسالمت آمیز هستند.» «ما از مقامات ایرانی می‌خواهیم حقوق دموکراتیک و انسانی را حفظ کنند و به آن احترام بگذارند.»[۲۸۳]
  • اسرائیل پس از آن که دو عضو کابینهٔ دولت اسرائیل با اعلام حمایت خود از اعتراضات سراسری در ایران در صفحه توییتر خود واکنش نشان دادند، نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو در ۳۱ دسامبر/ ۱۰ دی از اعضای کابینه خود خواست در بیان دیدگاهایشان دربارهٔ اعتراضات ایران محتاط بوده و آن‌ها را به «حداقل» برسانند. گیلاد اردان، وزیر امنیت عمومی اسرائیل پیش از این گفته بود: «معترضان ایرانی شجاعانه در برابر حکومتی که میلیاردها دلار از پول خود را صرف کمک به گروه‌های تروریستی بین‌المللی مانند حماس و حزب‌الله می‌کند، ایستاده‌اند.»[۲۸۴]
  • آلمان دولت آلمان در ۳۱ دسامبر/ ۱۰ دی خواستار احترام دولت ایران به حقوق معترضان شده و از تظاهرکنندگان خواست که به صورت مسالمت‌آمیز خواسته‌هایشان را مطرح کنند.[۲۸۵]
  • نروژ وزارت خارجه نروژ در یک توئیت در ۱ ژانویه اعلام کرد: «تظاهرات در ایران را با نگرانی عمیقی دنبال می‌کنیم. حیاتی است که حقوق اساسی شهروندان برای تظاهرات مسالمت‌آمیز رعایت شود. باید از خشونت و از دست‌رفتن جان‌های بیشتر جلوگیری شود».[۲۸۶]
  • بحرین بحرین از شهروندان خود خواسته‌است که به دلیل «ناآرامی‌ها و خشونت گسترده» به ایران «به‌طور دائم و بدون هیچ شرایطی» سفر نکنند. بیانیهٔ وزارت خارجه بحرین در ۱ ژانویه/۱۱ دی از شهروندان خود خواسته که بلافاصله «با مراقبت احتیاط فوق‌العاده» ایران را ترک کند.[۲۸۷]
  • مصریک مسئول در وزارت امور خارجهٔ مصر در ۱ ژانویه ۲۰۱۸ بیان کرد که «مصر از دخالت در امور هر کشور دیگری اجتناب می‌کند و همیشه از کشورهای دیگر خواسته تا در امور مصر نیز دخالت نکنند.» این مقام مصری اشاره کرد که کشورش امیدوار است تا ثبات و امنیت منطقه بر جای بماند و دوری از سیاست دخالت در امور دیگران و تحریک فتنه و هرج و مرج مدنظر باشد.[۲۸۸]
  • ترکیه ترکیه در ۲ ژانویه/ ۱۲ دی خواهان اجتناب از دخالت خارجی در این وقایع شده و ابراز امیدواری کرده‌است که تنش بیشتری رخ ندهد.[۲۸۹]
  • سوریه بشار اسد هرگونه دخالت خارجی در امور داخلی ایران را غیرقابل قبول خواند و ابراز امیدواری کرد که توطئه شکست خواهد خورد.[۲۸۹]
  • عراق نوری المالکی معاون رئیس‌جمهور عراق بیان کرد که اعتراض‌های ایران «یک مسئله داخلی است؛ ولی دشمنان ایران و اذناب آنها برای ایجاد آشوب و بی‌ثباتی در این کشور تلاش می‌کنند.» او با حمایت از حاکمیت ایران و محکومیت «هر نوع دخالت خارجی» خواستار «حفظ آرامش و اتخاذ تدابیر مناسب» «به نفع ملت ایران» شد.[۲۹۰]
  • یمن عبدالملک المخلافی، وزیر امور خارجهٔ یمن در دولت عبد ربه منصور هادی در یک سری از توییت‌های منتشر شده در ۲ ژانویه/ ۱۲ دی در حساب توییتر خود از تظاهرات حمایت نمود و آن را «قیام ایران»(انتفاضهٔ ایرانی) نامید که نیاز مردم این کشور به زندگی در صلح و آرامش با مردم منطقه روشن می‌سازد.[۲۹۱]
  • ایتالیا آنجلینو آلفانو وزیر خارجه ایتالیا در ۲ ژانویه/۱۳ دی گفت که «با بالاترین دقت، اعتراضات و خواسته‌های تظاهرات‌کنندگان در ایران را دنبال می‌کنیم …باید آزادیهای مسالمت‌آمیز برای بیان و تظاهرات در ایران تضمین شود.»[۲۹۲]
  • اتریش کارین کنایسل وزیر خارجهٔ اتریش در گفتگویی با Österreich در ۲ ژانویه بیان نمود که قصد مداخله و اظهارنظر دربارهٔ مسائل داخلی ایران را ندارد. «اما حق ابراز اعتراض و برگزاری تظاهرات باید وجود داشته باشد و همچنین باید به آزادی ابراز عقیده احترام گذاشته شود.»[۲۹۳]
  • سوئد مارگو والستروم وزیر خارجه سوئد در پیامی گفت: «تظاهرات در ایران را دنبال می‌کنیم. مهم است که از خشونت بیشتر جلوگیری شود. آزادی اجتماع، یک حقِّ اساسی انسانی است». «خشونت رژیم اسلامی باید محکوم شود.»[۲۹۴]
  • چچن رمضان قدیروف رئیس جمهوری چچن در ۵ ژانویه در صفحه خود در توییتر از بیانیه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا دربارهٔ قصد وی برای کمک به معترضان در «وقت مناسبت» انتقاد کرد و گفت که ایالات متحده دارد برای ایران «اسب تروا» آماده می‌کند، «قبلاً ملت‌های لیبی، سوریه، عراق، افغانستان، صربستان، ویتنام و غیره چنین کمک مؤثری را دریافت کرده بودند.»[۲۹۵]
  • کردستان نیچروان بارزانی روز ۱۷ دی، گفت: «متهم کردن اربیل به دست داشتن در اعتراضات اخیر ایران، یک اتهام کمدی است و ما در امور داخلی ایران دخالت نمی‌کنیم». سفین دزی، سخنگوی رسمی دولت اقلیم کردستان عراق، نیز اتهام نقش داشتن اربیل در تجمع‌های اعتراضی در ایران را «جعلی و دور از حقیقت» خواند.[۲۹۶][۲۹۷]

سازمان‌ها و احزاب[ویرایش]

  • رضا پهلوی در گفتگو با خبرگزاری رویترز گفت که دولت آمریکا باید شرکت‌های ارتباطی و اینترنتی را به ارائه خدمات به ایرانیان معترض تشویق نماید. پیرو این خبر پائولو کوئلیو که ناشر رسمی وی در ایران با عنوان «یک فراری ضدانقلاب» مجوز فعالیت ندارد، ساعت ۱۱ صبح ۴ ژانویه در توئیتی جنجالی با لحنی تند نسبت به رضا پهلوی از ساواک و همچنین کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یاد کرد. وی که ۱۴ و نیم میلیون فالوئر دارد (از جمله باراک اوباما) این توئیتش تا ۵ ژانویه ۳هزار بار پسندیده و ۸۷۴ بار ریتوئیت شد.[۲۹۸]رضاپهلوی ۶ ژانویه در مصاحبه با بی‌بی‌سی فارسی در پاسخ به این سؤال که «آیا خود را رهبر اعتراضات کنونی می‌داند؟» گفت: در طول تاریخ هیچ رهبری ادعای رهبری نکرده‌است بلکه مردم رهبران خودشان را انتخاب می‌کنند و اینکه تلاش او بر این متمرکز است که کار درست را انجام دهد و انتخاب با مردم است.[۲۹۹]
  • سازمان جوامع ایرانیان آمریکایی، گروهی هم‌پیمان با شورای ملی مقاومت ایران در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷ در برابر کاخ سفید گرد آمدند و حمایت خود را از معترضان بیان نمودند.[۳۰۰]
  • گزارشگران بدون مرز ۱۰ دی در فیس‌بوک خود «محدود کردن دسترسی مردم به اینترنت و نرم‌افزارهای کاربردی چون تلگرام و اینستاگرام را از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی ایران» را محکوم کرد و آن را «سرکوب آزادی اطلاع‌رسانی و حق دانستن مردم» دانست.[۳۰۱]
  • فدراسیون جهانی جامعه‌های حقوق بشر در ۳ ژانویه ۲۰۱۷/ ۱۳ دی ۱۳۹۶ اعلام کرد که حکومت ایران «باید فوری و بدون قید و شرط کلیهٔ کسانی را که در اعتراض‌های سراسری دستگیرشده‌اند آزاد کند و تحقیقات مستقل و غیر جانبدارانه‌ای را دربارهٔ کلیهٔ اشخاص کشته شده در تظاهرات در پیش بگیرد.»[۵۸]
  • عفو بین‌الملل در بیانیهٔ ۴ ژانویه ۲۰۱۸/ ۱۴ دی ۱۳۹۶ خود از مقامت ایران خواست تا به آنچه «سرکوب بیرحمانه تظاهرکنندگان در ایران» نامیده پایان دهد. در این بیانیه خواسته شده که به دستگیری تظاهرکنندگان پایان دهد و تحقیقات مستقلی دربارهٔ کشته‌شدگان آغاز شود، این بیانیه با اشاره به بازداشت بیش از هزار نفر می‌گوید: «این افراد در معرض خطر بدرفتاری و شکنجه قرار دارند و بسیاری از آنها از ارتباط با خانواده یا دسترسی به وکیل محروم هستند.» عفو بین‌الملل همچنین از دولت ایران خواست تا دربارهٔ کشته شدن دستکم ۲۲ نفر در اعتراضات یک هفته گذشته «به سرعت تحقیقات مؤثر و مستقلی را آغاز کند و همه کسانی را که مسئول نقض حقوق بشر بودند، مجازات کند.»[۳۰۲]
  • حزب‌الله لبنان، حسن نصرالله دبیرکل این حزب در ۳ ژانویه ۲۰۱۷/ ۱۳ دی ۱۳۹۶ در گفتگو با شبکه المیادین گفت که «مشکل کنونی در ایران مربوط به داخل نظام نیست که جریان‌های مختلف آن به‌طور کامل با یکدیگر متحد شدند، بلکه ناشی از ورشکستگی بانک‌ها و مؤسسه‌ها و تشدید بحران مالی است.»[۳۰۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس و منابع[ویرایش]

  1. «تظاهرات مردم بیرجند در اعتراض به گرانی: مرگ بر روحانی، مرگ بر گرانی». Radid. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  2. «ادامه شبانه تظاهرات در بجنورد. شامگاه جمعه ۸ دی». رادیو فردا. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  3. «تظاهرات سراسری ضد حکومتی در شهرهای ایران». حقوق بشر ایران. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ "اعتراضات شبانه در شهرهای ایران؛ دو نفر در لرستان کشته شدند". euronews. ٢٠١٧-١٢-٣٠. بازبینی‌شده در ٢٠١٧-١٢-٣١. 
  5. «تظاهرات مردم اهواز؛ با شعار مرگ بر دیکتاتور + فیلم». Mojahedin.org. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  6. «تظاهرات مردم زاهدان؛ با شعار سوریه را رها کن فکری به‌حال ما کن + فیلم». Mojahedin.org. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  7. «مردم و جوانان گرگان به قیام‌کنندگان پیوستند - شنبه ۹دی ۹۶ + فیلم». Mojahedin.org. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  8. «تبریز کارگر شمالی - تظاهرات مردم یاشا آذربایجان یاشا تبریز - ۹ دی ۱۳۹۶». Youtube. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  9. «اعتراضات در شهرهای ایران: بازداشت‌ها و واکنش‌ها». Euronews. ۲۹/۱۲/۲۰۱۷. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  10. «اعتراضات شبانه در شهرهای ایران؛ دو نفر در لرستان کشته شدند». Euronews. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  11. تظاهرات هشتگرد
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ چهارمین روز از تظاهرات سراسری علیه جمهوری اسلامی
  13. «ادامه تظاهرات مردم در شهر دزفول ایران». خبرگزاری آناتولی. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  14. «kerman Anti government protest 2017 Dezember Iran». Youtube. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  15. «قیام جوانان بندرعباس با شعار مرگ بر خامنه‌ای - شنبه ۹دی ۹۶ + فیلم». Mojahedin.org. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  16. 10دیماه 96 و کرمانشاه و بانه و تویسرکان در اعتراضات
  17. «تظاهرات سراسری امروز ٩ دی ماه ١٣٩٦ بابل». Youtube. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ ۱۸٫۳ Reuters (30 December 2017). "Protests over alleged corruption and rising prices spread to Tehran". The Guardian. Retrieved 30 December 2017. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ مجید محمدی. «بالاخره «بیداری ایرانیان» مقابل حکومت روحانیون». رادیو فردا، ۰۹/دی/۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۷. 
  20. شورای شهر تهران به تعیین مکان ویژه برای تجمع شهروندان رای داد
  21. مصوبه جدید شورای شهر تهران: شهرداری مکان اعتراضات مردمی را تعیین می‌کند
  22. Bengali, Shashank; Mostaghim, Ramin (2017-12-31). "Iran is seeing the biggest antigovernment protests in years. What's driving the unrest?". latimes.com. Retrieved 2018-01-01. 
  23. https://en.radiofarda.com/a/reactions-iran-protests-pahlavi-cotton-rajavi/28946510.html
  24. «فیلم/ کرمانشاه امروز ۸ دی؛ شعار مردم: استقلال آزادی جمهوری ایرانی». پیک ایران. 2017-12-30. بازبینی‌شده در 2017-12-31. 
  25. خطیر (2018-01-01). "تصویری متفاوت از نیروهای یگان ویژه در تهران". تابناک.  Text " http://www.tabnak.ir/fa/news/760584/تصویری-متفاوت-از-نیروهای-یگان-ویژه-در-تهران " ignored (help);
  26. «فرمانده سپاه معترضان را «اغتشاشگر و جیره‌خوار بیگانه» خواند». دویچه‌وله، ۳ ژانویه ۲۰۱۸. «جعفری می‌گوید مجموعهٔ سپاه در روزهای اخیر تنها در اصفهان، لرستان و همدان «به‌طور محدود» وارد عمل شده» 
  27. Farda, Radio (2017-12-30). "Latest On Continuing Unrest In Iran - Basij Enters The Foray To Crack Down". RFE/RL. Retrieved 2018-01-01. 
  28. راهپیمایی مردم چند شهر در اعتراض به اقدامات اخیر تخریبگران/ فارس
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ ۲۹٫۲ ۲۹٫۳ لحظه به لحظه با واکنش‌ها و حواشی موج اعتراضات در ایران، دویچه‌وله، 1/1/2018.
  30. https://tnews.ir/news/028c102160227.html
  31. Kamali Dehghan, Saeid. “Iran's enemies to blame for unrest, says supreme leader, as nine die overnight”. The Guardian, January 2, 2017. 
  32. «مرگ یکی از بازداشت‌شدگان در زندان اوین تأیید شد». بی‌بی‌سی فارسی. 
  33. «استانداری لرستان: در درگیری‌های دورود 2 نفر کشته شدند / هیچ تیری از ناحیه نیروهای نظامی، انتظامی و امنیتی به سمت مردم شلیک نشد / ردپای گروه‌های خارجی نمایان است». انتخاب. 
  34. «عضو مجمع نمایندگان لرستان: در درگیری‌های دورود ۲ نفر کشته شدند / پلیس راهی جز شلیک به هنجارشکنان نداشت/ شما بگویید چطور باید آرامشان می‌کردند؟ /نمی‌توانیم بگوییم چهار تا آدم لاابالی را که به اموال عمومی تعرض می‌کنند آرام کنید». اعتمادآنلاین. 
  35. “Three killed in shooting by Revolutionary Guards during protests in central Iran”. MIDDLE EAST. 2017-12-30. Retrieved 2017-12-31. 
  36. «تایید کشته‌شدن دو نفر در اعتراض لرستان؛ نماینده مجلس: کار پلیس بود». voanews. 
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ تصاویر دوربین‌های مداربسته از حمله اغتشاشگران به آتش‌نشانی دورود- خبرگزاری مهر- 11 دی 196
  38. «کشته شدن دو نفر در اعتراضات یکشنبه شب ایذه تأیید شد». BBC. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  39. دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های روز دوشنبه ایران کشته شدند
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ «آمار ضد و نقیض از بازداشت دانشجویان/ ارائه لیستی به وزرای اطلاعات، کشور و علوم برای شناسایی». خبرگزاری مجلس شورای اسلامی، ۱۹ دی ۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  41. «سینا قنبری معترض ۲۲ ساله در زندان اوین خودکشی کرد». رادیو زمانه. تاریخ انتشار: ۱۸ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۸ دی ۱۳۹۶.
  42. Iran: at least 1,000 detained protesters at risk of torture Amnesty International
  43. More than 1,000 detained in crackdown against Iran protests, rights groups say Washington Post
  44. THOUSAND arrested and 21 killed in Iran as violent regime protests enter their sixth day Daily Express
  45. ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ ۴۵٫۲ ۴۵٫۳ دانش‌آموز ۱۳ ساله در خمینی شهر به ضرب گلوله کشته شد
  46. http://www.asriran.com/fa/news/583027/استاندار-مرکزی-بازداشت-100-نفر-زخمی-شدن-12-پلیس-حمله-دیشب-به-فرمانداری-اراک
  47. «دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های روز دوشنبه ایران کشته شدند». BBC. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  48. «دست‌کم ۳۰۰ نفر در اعتراضات شنبه شب دستگیرشده‌اند». BBC. ۲۰۱۷-۱۲-۳۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۳۱. 
  49. بازداشت ۶۰ نفر در کاشان
  50. دستگیری ۳ نفر در مازندران
  51. " C’est la base sociale du régime qui manifeste " en Iran.
  52. لوموند: یک انقلاب واقعی کلیت نظام ایران را نشانه گرفته‌است
  53. https://ir.voanews.com/a/iran-protest-/4184355.html
  54. اعتراضات در شهرهای ایران: بازداشت‌ها و واکنش‌ها.
  55. بازتاب اعتراضات ایران در رسانه‌های بین‌المللی.
  56. WorldViewsTens of thousands of people have protested in Iran. Here’s why.
  57. هفتمین روز اعتراضات؛ فرمانده سپاه فراخوان اعتراض‌ها را به یک «مسوول سابق» نسبت داد
  58. ۵۸٫۰ ۵۸٫۱ حکومت باید حقوق مردم را رعایت کند و در مورد اعتراض‌های سراسری کشور خویشتن‌داری نشان دهد
  59. «شیرین عبادی: اعتراض‌های اخیر، نقطه آغاز جنبشی عظیم است». رادیو فردا، ۱۰/دی/۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷. 
  60. «ویژگی‌های اختصاصی اغتشاشات اخیر». روزنامه جوان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  61. ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ ۶۱٫۲ ۶۱٫۳ ۶۱٫۴ «دانش‌آموز ۱۳ ساله در خمینی شهر به ضرب گلوله کشته شد». رادیو فردا. 
  62. «ویژگی‌های اختصاصی اغتشاشات اخیر». روزنامه جوان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  63. «ویژگی‌های اختصاصی اغتشاشات اخیر». روزنامه جوان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  64. برزگر، جمشید. «نتایج و پیامدهای احتمالی اعتراضات اخیر چیست؟»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-05. 
  65. «بعد یومین من الاحتجاجات… تظاهرات مؤیدة للحکومة الإیرانیة». النهار، 30 دسامبر 2017. 
  66. دست کم ۱۷۰۰ تن در جریان اعتراض‌ها در ۹ استان ایران بازداشت شده‌اند
  67. جمشید برزگر. «اگر اعتراضات در ایران ادامه پیدا کند چه می‌شود؟». بی بی سی فارسی، 5 ژانویه 2018 - 15 دی 1396. 
  68. جمشید برزگر. «اگر اعتراضات در ایران ادامه پیدا کند چه می‌شود؟». بی بی سی فارسی، 5 ژانویه 2018 - 15 دی 1396. 
  69. بازتاب اعتراضات ایران در رسانه‌های بین‌المللی.
  70. بازتاب اعتراضات ایران در رسانه‌های بین‌المللی.
  71. بازتاب اعتراضات ایران در رسانه‌های بین‌المللی.
  72. ۷۲٫۰ ۷۲٫۱ «توکلی: اعتراضات خیابانی قابل پیش‌بینی بود». تابناک. 
  73. Scattered Protests Erupt in Iran Over Economic Woes، نیویورک‌تایمز.
  74. تأملی بر اتفاقات مشهد.
  75. http://www.dw.com/fa-ir/لحظه-به-لحظه-با-واکنشها-و-حواشی-موج-اعتراضات-در-ایران/a-41989190
  76. «منطق دوگانه چرا؟ عباس عبدی/ پشت ماجرای تجمع در شهر مشهد». الف. 
  77. «مدل خارجی برخورد با ناراضیان». روزنامه شرق. 
  78. «Zach Carter». 
  79. «Max Abrahms». 
  80. «ویژگی‌های اختصاصی اغتشاشات اخیر». روزنامه جوان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  81. «صفحه آخر: مسیر شورش گرسنگان: ایستگاه اول، اعتراض علیه گرانی و فساد». صدای آمریکا. 
  82. «آیا درسی از حوادث اخیر گرفته می‌شود؟». پارس‌نیوز. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  83. https://hassan-maarfipour.com/author/hassanmaarfipoor/
  84. «روزنه rowzane | شورش گرسنگان در راه است!». 
  85. [http://www.tabnak.ir/fa/news/761291/همه-کسانی-که-اموال-عمومی-را-تخریب-می-کنندضد-انقلاب-نیستند-نا-آرامی-های-امروز-را-پیش-بینی-کرده-بودیم-کسی-به-آن-توجه-نکرد «تحلیل یک جامعه‌شناس از نا آرامی‌های اخیر؛ همه کسانی که اموال عمومی را تخریب می‌کنند، ضدانقلاب نیستند / نا آرامی‌های امروز را پیش بینی کرده بودیم، کسی به آن توجه نکرد!»]. تابناک. ۱۷ دی ۱۳۹۶. 
  86. «اعتراضات در ایران؛ محسن رضایی برادر زن صدام را متهم کرد.». یورونیوز فارسی، ۰۶/۰۱/۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۸. 
  87. ۸۷٫۰ ۸۷٫۱ ۸۷٫۲ ۸۷٫۳ ۸۷٫۴ ۸۷٫۵ ۸۷٫۶ ۵۲ نفر در تجمع اعتراضی در مشهد بازداشت شدند
  88. در چندین شهر ایران تجمع‌های اعتراضی برگزار شد
  89. «=گفتگو، جایگزین مناسب تجمع است». ایسنا. khorasan.isna.ir، ۷ دی ۱۳۹۶. 
  90. «قانون به شدت با هنجارشکنان برخورد خواهد کرد». ایسنا. khorasan.isna.ir، ۹ دی ۱۳۹۶. 
  91. اعتراضات در شهرهای ایران شبانه ادامه یافت
  92. تظاهرات مردم کرمانشاه: زندانی سیاسی آزاد باید گردد ...
  93. نیویورک تایمز: تظاهرات مردم ایران
  94. تظاهرات مردم قم در ۸ دی
  95. درگیری مسلحانه در اهواز ۸ دی
  96. تظاهرات مردم ساری و قائمشهر؛ درگیری با نیروی سرکوبگر انتظامی
  97. ۹۷٫۰ ۹۷٫۱ «قیام ایران – تظاهرات ایرانیان خارج از کشور در حمایت از قیام ایران». وبسایت ایران ما. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۳ دی ۱۳۹۶.
  98. ۹۸٫۰ ۹۸٫۱ سومین روز اعتراضات در ایران؛ برگزاری تجمعات در تهران و چند شهر دیگر
  99. ۹۹٫۰ ۹۹٫۱ استانداری تهران گزارش‌ها درباره منع رفت‌وآمد شبانه را تکذیب کرد، رادیو فردا، 9 دی 1396.
  100. ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۱ ۱۰۰٫۲ ۱۰۰٫۳ ۱۰۰٫۴ «ایستگاه خبر؛ شنبه ۹ دی». بی‌بی‌سی فارسی، ۳۰ دسامبر ۲۰۱۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۷. 
  101. مردم اهواز شعار "الشعب یرید إسقاط النظام" را سر دادند
  102. تأیید کشته‌شدن دو نفر در اعتراض لرستان؛ نماینده مجلس: کار پلیس بود، صدای آمریکا.
  103. یورونیوز: کانال تلگرامی آمد نیوز از دسترس خارج شد
  104. هشدار وزیر کشور ایران درمورد تجمع‌های اعتراضی، بی‌بی‌سی فارسی، ۳۰ دسامبر ۲۰۱۷.
  105. ۱۰۵٫۰ ۱۰۵٫۱ «روحانی با مردم حرف می‌زند». دویچه وله، دهم دی. 
  106. ۱۰۶٫۰ ۱۰۶٫۱ «پوشش لحظه به لحظه چهارمین روز ناآرامی‌ها در ایران». یورونیوز فارسی، دهم دی. 
  107. «حمایت ایرانیان مقیم خارج از تظاهرات اخیر». میکروفون‌نیوز (محا). تاریخ انتشار: ۲ ژانویه ۲۰۱۸. تاریخ آخرین بازبینی: ۳ ژانویه ۲۰۱۸.
  108. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام موقت وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  109. تجمع علیه سیاستهای دولت در دانشگاه تهران.
  110. ادامه اعتراضات در تهران و چند شهر دیگر در طول شب
  111. ۱۱۱٫۰ ۱۱۱٫۱ روحانی: مردم علاوه بر وضعیت اقتصادی، به فساد و عدم شفافیت هم اعتراض دارند، بی‌بی‌سی فارسی، 31 دسامبر 2017.
  112. تلویزیون جمهوری اسلامی ایران از کشته شدن ۱۲ نفر در تظاهرات اخیر در سراسر ایران خبر داد، رادیو فردا، 11 دی 96.
  113. مقامات رسمی ایران کشته شدن چهار نفر در دورود و دو نفر در ایذه را تأیید کردند، رادیو فردا، 10 دی 1396.
  114. نماینده ایذه : شهر سقوط نکرده‌است/ دو نفر کشته و تعدادی زخمی شدند/ فرماندار می‌گوید قرار نبود نیروی انتظامی تیراندازی کند/ حمله به خانه امام جمعه و پایگاه بسیج و سپاه هنوز تأیید نشده‌است، نامه نیوز، 11 دی 1396.
  115. «ابراز تاسف نجفی از حوادث روز گذشته تهران». تابناک. 
  116. ۱۱۶٫۰ ۱۱۶٫۱ «ادامه ناآرامی‌ها در ایران؛ سخنان تلویزیونی حسن روحانی هم معترضان را آرام نکرد». بی‌بی‌سی فارسی. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  117. «خبرگزاری فارس - فیلم/ آتش زدن تاکسی توسط یک تخریبگر در میدان فردوسی». خبرگزاری فارس. 2018-01-01. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  118. «ادامه ناآرامی‌ها در ایران؛ سخنان تلویزیونی حسن روحانی هم معترضان را آرام نکرد»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  119. آتش زدن امامزاده‌ها در جاده نظامی
  120. آتش زدن دفتر امام جمعه در کرمانشاه
  121. ۱۲۱٫۰ ۱۲۱٫۱ ۱۲۱٫۲ «آمارهای متناقض در مورد تعداد کشته‌شدگان تجمع‌های اعتراضی در ایران». رادیو فردا. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  122. «تیراندازی در ناآرامی‌های نجف‌آباد/۴ کشته و زخمی». آفتاب نیوز. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  123. «درگیری‌های شدید در شهر قهدریجان در استان اصفهان». رادیو فردا. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  124. «ادامه اغتشاشات در قهدریجان و نجف آباد اصفهان». خبرگزاری سرپوش. تاریخ انتشار: ۱۱ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۱ دی ۱۳۹۶.
  125. «دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های روز دوشنبه ایران کشته شدند». بی‌بی‌سی فارسی. تاریخ انتشار: ۱۲ دی۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۲ دی ۱۳۹۶.
  126. «تجمع‌های اعتراضی در شهرهای مختلف ایران در پنجمین شب اعتراضات»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-03. 
  127. «تلویزیون ایران: در اعتراضات دیشب 'حدود ۱۰ نفر' کشته شدند»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-03. 
  128. «درگیری پلیس و مردم در چهارمین روز اعتراض‌های گسترده ایران»(fa)‎. به کوشش صدای آمریکا. بازبینی‌شده در 2018-01-03. 
  129. «ششمین روز اعتراضات؛ تشدید تدابیر امنیتی در تهران، ادامه تظاهرات در شهرهای دیگر». رادیو فردا. بازبینی‌شده در 2018-01-03. 
  130. Youtube. «تظاهرات مردم اهواز - ۱۲ دی ماه ۱۳۹۶ شمسی». ۱۲/۱۰/۱۳۹۶. 
  131. تظاهرات تا نیمه شب در تهران
  132. اعتراضات در ایران: رویداد بی نظیر در دوران جمهوری اسلامی
  133. به آتش کشیدن دادگستری کرج
  134. به آتش کشیدن پایگاه بسیج در تهران
  135. تظاهرات شیراز و درگیری تن به تن مردم با نیروهای امنیتی – ۱۲ دی ماه
  136. تظاهرات شاهین شهر تیراندازی و کشتن مردم بی‌دفاع
  137. «۱۲ دی ششمین روز اعتراضات و ناآرامی‌ها در ایران»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  138. «تجمع گروهی از ایرانیان مقیم هامبورگ در حمایت از تجمعات اعتراضی در ایران». بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۸. 
  139. . http://radioomid.org/مجوز-تجمع-اعتراضی-در-مقابل-سفارت-ایران/. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۸. 
  140. Protesters rally against Iranian regime in Paris, Berlin Times of Israel
  141. Worldwide Support for Iranian Protesters VOA NEWS
  142. «ششمین روز ناآرامی‌ها در ایران؛ روحانی از مکرون خواست فعالیت یک «گروه تروریستی» را در فرانسه محدود کند.». یورونیوز فارسی، ۰۲/۰۱/۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۱۸. 
  143. «مامور پلیس رو به مردم: سرباز مملکتیم، با اجنبی می‌جنگیم، نه با شما». صدای آمریکا. 
  144. ۱۴۴٫۰ ۱۴۴٫۱ «آمریکا خواستار تشکیل جلسه فوری شورای امنیت در مورد ایران شد». بی‌بی‌سی فارسی، 3 ژانویه 2018. 
  145. هفتمین روز تظاهرات سراسری: شعارها رادیکال‌تر، گرایش به خشونت آشکارتر.
  146. تظاهرات ایرانیان در برلین در حمایت از تظاهرات سراسری در ایران
  147. گسترش واکنش‌های بین‌المللی همزمان با 'ادامه اعتراضات' در ایران
  148. رضا پهلوی: نیروهای نظامی به مردم بپیوندند
  149. گفتگوی اتاق خبر من و تو با شاهزاده رضا پهلوی
  150. «نه» بزرگ ملت ایران به آشوبگران/ حماسه 14 دی، مهر «باطل شد» بر جریان فتنه/ ملت ایران بار دیگر حماسه تاریخی آفرید- خبرگزاری فارس- ۱۴ دی ۱۳۹۶
  151. روز هفتم اعتراضات
  152. «تصاویری از ″آرامش پادگانی″ در تهران و ادامه ناآرامی در شهرستان‌ها - همه مطالب مدیا سنتر - 03.01.2018». DW.COM. ۲۰۱۸-۰۱-۰۳. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۰۳. 
  153. راهپیمایی گسترده مردم انقلابی شهرهای مختلف در محکومیت اغتشاشات/بیعت دوباره مردم با انقلاب و ولایت‌فقیه
  154. شیرین عبادی تحضّ الإیرانیین علی العصیان المدنی.
  155. دومین روز تظاهرات طرفداران حکومت
  156. تظاهرات اعتراضی گسترده ایرانیان در کلان‌شهرهای آلمان.
  157. راهپیمایی حکومتی نمایش ورشکستگی ولی فقیه
  158. حضور اجباری کارکنان دولت در تظاهرات حکومتی
  159. «تجمع روز هشتم در الیگودرز استان لرستان: خامنه ای حیا کن، مملکتو رها کن». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  160. «تجمع روز هشتم، ۱۴ دی در دزفول - گزارش هرانا». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  161. «فیلم منتسب به اعتراض‌های پنجشنبه شب در قزوین: نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  162. «پنجشنبه شب| کرج، گوهردشت: مرگ بر خامنه‌ای». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  163. «فیلم ارسالی شما: اعتراض در شیراز». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  164. «فیلم ارسالی شما: اعتراض پنجشنبه در شاهین شهر اصفهان». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  165. «فیلم ارسالی شما: اعتراض پنجشنبه در سنندج». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۵ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  166. «ادامه تجمع‌های اعتراضی در ایران». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۶ دی ۱۳۹۶. بازبینی‌شده در ۱۶ دی ۱۹۶. 
  167. «تخریب و شکستن شیشه توسط مأمور سپاه در روز هشتم اعتراض‌ها در تهران». صدای آمریکا. تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۵ دی ۱۳۹۶.
  168. تظاهرات پس از نماز جمعه در تهران و شهرهای مختلف ایران
  169. احمد خاتمی: می‌خواستند در منطقه اسرائیل جدید درست کنند.
  170. آیت‌الله خاتمی: صدایی که به نیابت از ترامپ و نتانیاهو برمی‌خیزد، صدای ملت نیست
  171. مسئولین باید ملت را ببینند و صدای‌شان را بشنوند.
  172. حمایت رهبر اهل سنت ایران از اعتراضات
  173. «جلسه شورای امنیت سازمان ملل دربارهٔ ناآرامی‌های ایران برگزار شد». رادیو فردا، ۱۵ دی ۱۳۹۶. 
  174. «اختلاف نظر شدید در شورای امنیت بر سر اعتراضات ایران». بی‌بی‌سی فارسی، ۵ ژانویه ۲۰۱۸. 
  175. گزارش تظاهرات همبستگی ایرانیان در استکهلم با مردم ایران
  176. واکنش‌ها به مداوای هاشمی شاهرودی در آلمان؛ تظاهرات مخالفان، توضیح پروفسور سمیعی
  177. دو تجمع در یک روز در واشینگتن، در حمایت از اعتراضات مردمی ایران برگزار شد
  178. ادامه راهپیمایی‌های مردم ایران در محکومیت آشوب‌های اخیر
  179. محمود صادقی: در ناآرامی‌های اخیر تاکنون هیچ عامل بیگانه‌ای مباشرت نداشته
  180. «ادامه اعتراضات در ایران برخلاف ادعای "ختم قائله"». دویچه وله. ۷ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  181. «وظیفه همه ما خدمت به دین، انقلاب، کشور و مردم است». www.president.ir. ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  182. «روحانی: محدود شدن خواست مردم به اقتصاد، آدرس غلط و توهین به مردم است». ایران اینترنشنال. ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  183. «توضیحات مدیرکل زندان‌های تهران در خصوص مرگ سینا قنبری در اوین». ایران اینترنشنال. ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  184. «تایید خبر مرگ یکی از بازداشت‌شدگان در اوین؛ صادقی نسبت به وقوع «کهریزک دوم» هشدار داد». رادیو فردا. ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  185. «اعلام حمایت زندانیان سیاسی رجایی شهر از اعتراضات مردمی و ادامه اعتراضِ اعتصابی در زندان». رادیو فرهنگ. ۱۸ دی ۱۳۹۶–۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  186. «نامه سرگشاده آتنا دائمی؛ "این تهدیدها و ایجاد رعب و وحشت‌ها، بهای آزادیست"». خبرگزاری فرات، ۸ ژانویه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. بازبینی‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۱۸. 
  187. اطلاعی از علت فوت فرد بازداشت شده اوین ندارم/ بسیاری از تجمع‌کنندگان انگیزه ضدامنیتی نداشتند، ایلنا.
  188. تصویب قطعنامه حمایت از معترضان ایران در مجلس نمایندگان آمریکا، یورونیوز.
  189. بیانات در دیدار مردم قم، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای.
  190. آغاز اعتراضات ایران مشکلات اقتصادی بود؛ رهبر ایران می‌گوید پول اعتراضات را خارجی‌ها داده‌اند، صدای آمریکا.
  191. رهبر ایران: اعتراض و اجتماع حق مردم است اما نباید آن را با تخریب مخلوط کرد، بی‌بی‌سی فارسی.
  192. اعتراض خانواده‌های زندانیان در مقابل زندان اوین علیه بازداشت‌های گسترده، رادیو فردا.
  193. وزارت اطلاعات از بازداشت‌های تازه در ارتباط با اعتراض‌های خیابانی خبر داد، رادیو فردا.
  194. بیش از ۱۴۰ چهره فرهنگی ایران در بیانیه‌ای از اعتراضات اخیر مردم حمایت کردند، صدای آمریکا.
  195. اعتراض‌ها به «آشغال» خواندن معترضان در ایران توسط امام جمعه تهران، صدای آمریکا.
  196. خشی از ساکنان ایرانی‌تبار نیویورک برای پشتیبانی از تظاهرات سراسری مردم ایران روز شنبه ۱۳ ژانویه در یونیون اسکور نیویورک گردهم آمدند، انجمن همبستگی همه ایرانیان دنیا (آهاد). .
  197. هشدار وزیر راه درباره تبدیل شدن ایران به "بهشت مفسدان"، دویچه‌وله فارسی.
  198. ۴۰ نماینده مجلس خواستار تحقیق درباره مرگ بازداشت شدگان اخیر شدند، صدای آمریکا.
  199. آخرین آمار کشته شدگان در تظاهرات؛ سخنگوی قوه قضائیه: ۲۵ تن در خیابان کشته شدند، رادیو فردا.
  200. روحانی به «آشغال» توصیف شدن معترضان در نماز جمعه واکنش نشان داد، یورونیوز.
  201. ۲۰۱٫۰ ۲۰۱٫۱ ۲۰۱٫۲ «اعتراضات سراسری ایران؛ وقتی صدای به حاشیه‌رانده‌شدگان شنیده نمی‌شود». ww.bbc.com، ۲ ژانویه ۲۰۱۸–۱۲ دی ۱۳۹۶. 
  202. کدیور، محسن. «آسیب‌شناسی اعتراضات خیابانی ۹۶». kadivar.com، ۱۱ دی ۱۳۹۶. 
  203. رضا پیرزاده: جمهوری اسلامی ترسیده چون شعارهای معترضان ضد نظام است، صدای آمریا.
  204. شعارهای هفته اول تظاهرات سراسری چه می‌گویند؟، بی‌بی‌سی فارسی.
  205. شعار تظاهرات ده‌ها هزار نفری در تهران: "رفراندوم، رفراندوم، این است شعار مردم"، خبرگزاری فرات.
  206. محسن رضایی: اعتراضات داخلی ایران در اربیل طراحی شده‌است، Kurdistan24.
  207. تظاهرات‌کنندگان در دهمین روز در بسیاری از شهرها تظاهرات کردند، Kurdistan24.
  208. https://www.radiofarda.com/a/Iran-protests-live-coverage/28947657.html
  209. ۲۰۹٫۰ ۲۰۹٫۱ اعتراضات در ایران وارد چهارمین روز شد
  210. ۲۱۰٫۰ ۲۱۰٫۱ ۲۱۰٫۲ «اعتراضات در شهرهای ایران: بازداشت‌ها و واکنش‌ها». یورونیوز. 2017-12-29. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  211. «سردرگمی جناح‌ها در مقابل اعتراضات اقتصادی ضدحکومتی». بی‌بی‌سی فارسی. 
  212. «فیلم؛ اصلاح‌طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا». 
  213. ۲۱۳٫۰ ۲۱۳٫۱ ۲۱۳٫۲ ۲۱۳٫۳ ۲۱۳٫۴ اعتراضات اقتصادی؛ توپ در زمین رهبری است
  214. «مرگ بر خامنه‌ای» و «رفراندوم، رفراندوم، اینه شعار مردم»، چهارراه توحید، خیابان آزادی تهران
  215. روحانی: مردم باید احساس کنند در رسانه‌ها می‌توانند حرف‌هایشان را بیان کنند
  216. شعار «این همه لشکر آمده علیه رهبر آمده» در تهران – ۱۰دی ۹۶ + فیلم
  217. «شعار «ای شاه ایران، برگرد به ایران» در شهر قم - ویدیو». یورونیوز. 2017-12-30. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  218. «سوریه را رها کن، فکری به حال ما کن»
  219. ۲۱۹٫۰ ۲۱۹٫۱ ۲۱۹٫۲ ۲۱۹٫۳ ۲۱۹٫۴ هشدار پولیس ایران به اعتراض کننده‌ها: تظاهرات را متوقف کنید
  220. تجمع اعتراضی در تهران؛ وزیر کشور هشدار داد
  221. «سید علی ببخشین، دیگه باید بلند شین»
  222. «سیدعلی ببخشید، دیگه باید بلند شید» شعار مردم اصفهان
  223. استمرار المظاهرات ضد الحکومة فی إیران
  224. At least 12 dead as Iranian regime faces biggest challenge in eight years ,CNN
  225. ۲۲۵٫۰ ۲۲۵٫۱ اسامی ٥ تن از کشته شدگان تظاهرات روز شنبه "دورود" منتشر شد
  226. تأیید کشته‌شدن دو نفر در تجمعات درود
  227. «پورتال خبری اعتماد آنلاین - پلیس راهی جز شلیک به هنجارشکنان نداشت/ شما بگویید چطور باید آرامشان می‌کردند؟ /نمی‌توانیم بگوییم چهار تا آدم لاابالی را که به اموال عمومی تعرض می‌کنند آرام کنید». www.etemaadonline.ir. بازبینی‌شده در 2018-01-01. 
  228. توضیحات فرماندار دورود درباره حوادث چند روز اخیر این شهرستان
  229. مصاحبه خانواده حادثه شهر دورود
  230. اغتشاش در دورود فاجعه آفرید؛ مرگ دو نفر بر اثر تصادف با ماشین آتش‌نشانی که روی پل خلاص شده بود
  231. تشریح جزئیات کشته‌شدن ۲ نفر در تجمعات شهرستان ایذه/ کشف مواد منفجره از منازل برخی دستگیرشدگان
  232. با کشته شدن تظاهرکنندگان شهر دورود، ناآرامی‌های ایران وارد مرحلۀ تازه‌ای شد
  233. قاتل ۲ شهروند درودی دستگیر شد
  234. وزارت اطلاعات ایران: قاتل شهروند دورودی را دستگیر کردیم
  235. اغتشاش‌گران به قصد خلع سلاح عوامل نیروی انتظامی به کلانتری قهدریجان حمله کردند/ 6 نفر از اغتشاش‌گران کشته شدند
  236. سرهنگ حسین حسین‌زاده در گفتگو با خبرنگار ایسنا در پی انتشار خبری مبنی بر آتش زدن یکی از عوامل انتظامی
  237. ۲۳۷٫۰ ۲۳۷٫۱ ۲۳۷٫۲ ۲۳۷٫۳ «معترضان: چهار نفر در شهرستان دورود در لرستان کشته شدند». صدای آمریکا، ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  238. ۲۳۸٫۰ ۲۳۸٫۱ ۲۳۸٫۲ ۲۳۸٫۳ ۲۳۸٫۴ ۲۳۸٫۵ ۲۳۸٫۶ ۲۳۸٫۷ ۲۳۸٫۸ ۲۳۸٫۹ «پنج روز تجمع؛ ۲۵ کشته کهریزک ۹۶ و قاتلان نشان دار». سایت خبری تحلیلی زیتون، ۲۰ دی ۱۳۹۶. 
  239. «جزئیات جدیدی از مرگ یکی از کشته‌شدگان اعتراض‌های ایران؛ خودکشی دروغ بود». صدای آمریکا، ۲۰ دی ۱۳۹۶. 
  240. «آخرین گزارش‌ها از نا آرامی‌های اخیر». روزنامه ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  241. «خبر فوت سینا قنبری صحت دارد/ این فرد توسط نیروی انتظامی بازداشت شده بود/ مراجع اطلاعاتی گفتند سینا قنبری خودکشی کرده‌است/ مجلس باید به این موضوع ورود کند». اعتماد آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۸ ژانویه ۲۰۱۸. 
  242. «تأیید مرگ دومین بازداشتی اعتراض‌ها در ایران»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-09. 
  243. ««خانواده وحید حیدری تهدید شده‌است»». رادیو فردا، ۲۱/دی/۱۳۹۶. 
  244. «بستگان سارو قهرمانی از 'تحویل گرفتن جنازه او' خبر دادند». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۴/دی/۱۳۹۶. 
  245. «مرگ یک بازداشتی در بازداشتگاه پلیس چالوس». هرانا، ۲۴/دی/۱۳۹۶. 
  246. «کشوری در خشم و خروش». دویچه‌ولی فارسی. dw.com، ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷. 
  247. «Social media plays 'extremely important' role in Iranian protests despite censorship». سی بی اس نیوز. cbc.ca، ۴ ژانویه ۲۰۱۸. 
  248. «تظاهرات کنندگان با فراخوان‌های جداگانه بر تداوم تظاهرات پافشاری می‌کنند». ایران‌وایر. کوردستان ۲۴، ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷. 
  249. «چه‌کسانی مردم را به #تظاهرات_سراسری دعوت می‌کنند؟ /عربستان و انگلیس در صدر + مستندات و نقشه». خبرگزاری آنا. ana.ir، ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  250. «Trendsmap Topic - #تظاهرات_سراسری Where #تظاهرات_سراسری is being talked about on Twitter around the world». trendsmap.com. ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  251. "توییت آذری جهرمی در مورد یک کانال تلگرامی خشونت پراکن". خبرگزاری خانه ملت (in Persian). 2017-11-10. Retrieved 2018-01-03. 
  252. "توییت آذری جهرمی خطاب به مؤسس تلگرام". سایت خبری تحلیلی تابناک|اخبار ایران و جهان|TABNAK (in Persian). 2018-01-03. Retrieved 2018-01-03. 
  253. "واکنش مؤسس تلگرام به توییت وزیر ارتباطات ایران+عکس". خبرگزاری ایلنا (in Persian). 2018-01-03. Retrieved 2018-01-03. 
  254. «کانال تلگرامی «آمدنیوز» مسدود شد». رادیو فردا. radiofarda.com، ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  255. تکذیب فیلتر تلگرام به دستور روحانی
  256. فیلتر تلگرام و اینستاگرام، به دستور مقامات بالا دستی
  257. «دوروف: ایران دسترسی به تلگرام را مسدود می‌کند». بی‌بی‌سی فارسی. 
  258. «سهم رسانه‌ها از اعتراضات مردمی: سانسور و خودسانسوری». ایران‌وایر. iranwire.com، ۱ ژانویه ۲۰۱۸. 
  259. گزارشگر آلمانی: روزنامه‌نگاران خارجی حق نزدیک شدن به تظاهرات را ندارند
  260. The Iran Protests -- and The New York Times
  261. «دروغ بزرگ آمدنیوز فاش شد/ تصویر تانک برای سال ۹۴ بود +عکس». دانشجو. 
  262. «۲۵ دقیقه پیش، کانال جدید آمدنیوز، ۳۰۰ هزار عضو داشت. الان شد ۶۰۰ هزار!». توییتر رسمی مهدی پرپنچی مجری صفحه ۲ بی‌بی‌سی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 8 ژانویه 2018. «تا ۶۵۰ هزار عضو رفت و مسدود شد.» 
  263. فیدیو.. عمرو أدیب: "النساء یقدن مظاهرات إیران.. وقناة الجزیرة عامله نفسها من بنها"
  264. «قیمت نفت بالا رفت/نفت خام آمریکا رکورد زد». خبرگزاری مهر. تاریخ انتشار: ۹ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۳ دی ۱۳۹۶.
  265. ۲۶۵٫۰ ۲۶۵٫۱ ۲۶۵٫۲ «افزایش کم‌سابقه قیمت ارز و سکه همچنان ادامه دارد». رادیو زمانه. تاریخ انتشار: ۱۳ دی ۱۳۹۶. تاریخ آخرین بازبینی: ۱۳ دی ۱۳۹۶.
  266. «ادامه شبانه اعتراض‌ها در ایران». aletihadpress.com. رادیو زنامه، ۰۹ دی ۱۳۹۶. 
  267. اعتراضات در شهرهای ایران: بازداشت‌ها و واکنش‌ها
  268. «دیدار جمعی از خانواده‌های شهدا با رهبر انقلاب». khamenei.ir، ۱۲ دی ۱۳۹۶. 
  269. ششمین روز ناآرامی‌ها در ایران؛ جو امنیتی در تهران، ادامه تجمعات اعتراضی در شهرستان‌ها
  270. «معاون اول رئیس‌جمهور در بیست و پنجمین مجمع عمومی انجمن اسلامی جامعه پزشکی تأکید کرد». معاون اول رئیس‌جمهوری اسلامی ایران. fvpresident.ir، ۸ دی ۱۳۹۶. 
  271. «حداکثر ۴۲ هزار نفر در اعتراضات شرکت داشتند/ فقر در ایران دلایل تاریخی دارد». ایسنا. isna.ir، ۱۴ دی ۱۳۹۶. 
  272. «اعتراضات ایران؛ تهران آرام‌تر اما اوضاع شهرهای دیگر متشنج»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  273. «واکنش اتحادیه اروپا به اعتراض‌ها در ایران: انتظار داریم حق تجمع مسالمت‌آمیز رعایت شود»(en-GB)‎. به کوشش BBC Persian. 2018. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  274. بیانیه فرهیختگان، نویسندگان و آزادی‌خواهان سوریه در دفاع از تظاهرات سراسری مردم ایران
  275. سوری‌ها در مورد اعتراضات ایران چه فکر می‌کنند؟
  276. «حمایت پرزیدنت ترامپ از معترضان در ایران». ir.voanews.com. صدای آمریکا، ۹ دی ۱۳۹۶. 
  277. وزیر امور خارجه انگلیس: با نگرانی رویدادهای ایران را دنبال می‌کنیم.
  278. Russia’s Foreign Ministry advises compatriots to avoid mass gatherings in Iran
  279. «دست داشتن خارجی‌ها در تظاهرات مردمی در ایران». اسپوتنیک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 3 ژانویه 2018. 
  280. «واکنش چین به اعتراضات در ایران». رادیو فردا. ۱۳ دی ۱۳۹۶. 
  281. «واکنش فرانسه به اعتراضات در ایران؛ سفر وزیر خارجه به تعویق افتاد»(fa)‎. به کوشش euronews. 2018-01-02. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  282. «الإمارات تعلق علی المظاهرات: استعداء العرب لیس فی مصلحة إیران». aletihadpress.com. الاتحاد برس، ۲۸ دسامبر ۲۰۱۷. 
  283. Canada 'encouraged' by peaceful protests in Iran
  284. «واکنش دیگر کشورها به تظاهرات سراسری ایران». شبکه تلویزیونی مرجان. manoto.news، ۱۰ دی ۱۳۹۶. 
  285. آلمان خواستار احترام دولت ایران به حقوق معترضان شد، دویچه وله.
  286. Norway MFA.
  287. مظاهرات إیران.. ردود فعل دولیة وأقلیمیة بعضها مؤید و الآخر قلق وثالث محاید
  288. مسئول بالخارجیة عن مظاهرات إیران: مصر لا تتدخل فی شئون الآخرین.
  289. ۲۸۹٫۰ ۲۸۹٫۱ Kurdistan24. «واکنش ترکیه وسوریه به اعتراض‌ها در ایران»(fa)‎. به کوشش Kurdistan24. بازبینی‌شده در 2018-01-02. 
  290. نوری المالکی: ما یحدث فی إیران شأن داخلی.
  291. المخلافی: نتمنی نجاح "الثورة" فی إیران
  292. Italy watching Iranian protests 'very closely'
  293. Kneissl: "Demos müssen möglich sein!"
  294. Debattinlägg: ”Utrikesminister Margot Wallström har twittrat att hon följer demonstrationerna i Iran. Det räcker inte. Den islamiska regimens brutalitet måste fördömas.”.
  295. قدیروف: آمریکا برای ایران اسب تروا آماده می‌کند
  296. نچیروان بارزانی، سخنان محسن رضایی را «کمدی» توصیف کرد
  297. نێچیرڤان بارزانی: پێمانباشه هه‌موو لایه‌نه‌کان پێکه‌وه له هه‌ڵبژاردنه‌کانی عێراق به‌شداربین
  298. «انتقاد پائولو کوئیلو از رضا پهلوی جنجالی شد». بی‌بی‌سی فارسی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 5 ژانویه 2018. 
  299. «رضا #پهلوی، ولیهعد پیشین ایران در پاسخ به این پرسش که «آیا خود را رهبر #اعتراضات کنونی در ایران می‌داند؟» در گفتگوی زنده با شصت دقیقه بی‌بی‌سی گفت:». توییتر. بی‌بی‌سی فارسی. 
  300. گزارش تصویری: تجمع سازمان جوامع ایرانیان آمریکایی مقابل کاخ سفید در حمایت از اعتراضات اخیر.
  301. گزارشگران بدون مرز محدودیت دسترسی به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در ایران را محکوم کرد
  302. Iran: Stop increasingly ruthless crackdown and investigate deaths of protesters
  303. دبیرکل حزب‌الله: امیدهای آمریکا و اسرائیل و عربستان در ایران ناامید شد.